
Vānaprastha-āśrama (The Forest-Dweller Stage of Life)
ဓမ္မရှာစတြာအစဉ်အလာကို ဆက်လက်၍ ပုရှ္ကရက ဝါနပရස්ထနှင့် တောအာသက်တစ်ဦး၏ စည်းကမ်းတကျနေထိုင်မှုကို ဂೃಹස්ထတာဝန်နှင့် ပိုမိုပြည့်စုံသော သံယောဇဉ်ဖြတ်ခြင်းကြား တံတားအဖြစ် ဖော်ပြသည်။ အခန်းအစတွင် မြင်သာသောလက္ခဏာများနှင့် နေ့စဉ်ကျင့်ဝတ်—ဆံပင်မတ်တပ်၊ အဂ္နိဟောတရကို ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ မြေပြင်ပေါ်အိပ်ခြင်း၊ သမင်အရေဝတ်ခြင်း—တို့ကို列ပြ၍ လူမှုဘဝမှ ဆုတ်ခွာသော်လည်း ဝေဒိကပူဇော်ပွဲများ ဆက်လက်ရှိနေကြောင်း ပြသည်။ ထို့နောက် တောတွင်နေထိုင်၍ အစားအစာကို ထိန်းချုပ်ခြင်း (နို့၊ အမြစ်များ၊ နီဝါရ တောဆန်၊ သစ်သီး)၊ လက်ဆောင်မခံခြင်း၊ တစ်နေ့သုံးကြိမ်ရေချိုးခြင်းနှင့် ဗြဟ္မစရိယကို စည်းကမ်းအဖြစ် ထားကာ စိတ်ရည်ကို သန့်စင်ပြီး အားကိုးမှုလျော့စေသည်။ ဓမ္မသည် နတ်ဘုရားများကို ပူဇော်ခြင်းနှင့် ဧည့်သည်ကို ဂုဏ်ပြုခြင်းဖြင့် လူမှုရေးအရ ထင်ရှားလာပြီး ယတိများကို ဆေးပင်အာဟာရဖြင့် အသက်မွေးရန် ညွှန်ကြားသည်။ ကလေးမြေးများ တည်ငြိမ်ပြီးနောက် အိမ်ထောင်ရှင်သည် တောသို့ ခိုလှုံနိုင်သည်။ ရာသီအလိုက် တပစ်ကို စနစ်တကျ—နွေတွင် ပဉ္စအဂ္နိတပစ်၊ မိုးရာသီတွင် မိုးနှင့် မိုးကောင်းကင်ကို ခံယူခြင်း၊ ဆောင်းတွင် စိုစွတ်အဝတ်ဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ကျင့်ခြင်း—အဆုံးတွင် မပြန်လှည့်ဘဲ ရှေ့သို့သာ သွားမည့် ဝရတဖြင့် ဓမ္မတရားအပေါ် မပြောင်းလဲသော သံယောဇဉ်ဖြတ်ခြင်းကို သင်္ကေတပြုသည်။
Verse 1
इत्य् आद्याग्नेये महापुराणे शौचं नामैकोनष्ट्यधिकतशततमो ऽध्यायः अथ षष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः वानप्रस्थाश्रमः पुष्कर उवाच वानप्रस्थयतीनाञ्च धर्मं वक्ष्ये ऽधुना शृणु जटित्वमग्निहोत्रित्वं भूशय्याजिनधारणं
ဤသို့ဖြင့် အာဒျ-အဂ္နేయ မဟာပုရာဏ၌ “သန့်ရှင်းမှု (Śauca)” ဟုအမည်ရသော ၁၅၉ မြောက် အခန်း ပြီးဆုံး၏။ ယခု ၁၆၀ မြောက် အခန်း “ဝါနပရಸ್ಥ အာရှရမ” စတင်၏။ ပုရှ္ကရက ပြောသည်— “ယခု နားထောင်ကြလော့။ တောနေသူများနှင့် ယတီတို့၏ ဓမ္မတာဝန်ကို ငါဆိုမည်—ဆံပင်ကို မတ်တပ်ချည်ထားခြင်း၊ အဂ္နိဟောတရ (Agnihotra) ကို ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ မြေပြင်ပေါ်တွင် အိပ်ခြင်း၊ နှင့် သမင်အရေကို ဝတ်ဆင်ခြင်း”။
Verse 2
वने वासः पयोमूलनीवारफलवृत्तिता प्रतिग्रहनिवृत्तिश् च त्रिःस्नानं ब्रह्मचारिता
တော၌ နေထိုင်ခြင်း၊ နို့၊ အမြစ်၊ တောဆန် (နီဝါရ) နှင့် သစ်သီးတို့ဖြင့် အသက်မွေးခြင်း၊ လက်ခံလှူဒါန်းမှုကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း၊ တစ်နေ့သုံးကြိမ် ရေချိုးခြင်း၊ နှင့် ဗြဟ္မစရိယ (အိမ်ထောင်မပြု သန့်ရှင်းစွာနေထိုင်ခြင်း) ကို ထိန်းသိမ်းခြင်း—ဤတို့သည် သတ်မှတ်ထားသော စည်းကမ်းများဖြစ်၏။
Verse 3
देवातिथीनां पूजा च धर्मो ऽयं वनवासिनः औषधादीति क यतीनान्तु इति ङ गृही ह्य् अपत्यापत्यञ्च दृष्ट्वारण्यं समाश्रयेत्
တောနေသူများအတွက် ဤသည်မှာ ဓမ္မတာဝန်ဖြစ်သည်—ဒေဝတို့ကို ပူဇော်ခြင်းနှင့် ဧည့်သည်တို့ကို ဂုဏ်ပြုခြင်း။ ယတီတို့အတွက်မူ ဆေးပင်စသည်တို့ဖြင့် အသက်မွေးခြင်း ဖြစ်၏။ အိမ်ထောင်ရှင်သည် မိမိ၏ သားသမီးနှင့် မြေးများကို (တည်ငြိမ်စွာ) မြင်ပြီးနောက် တောကို အားကိုးဝင်ရောက်သင့်၏။
Verse 4
तृतीयमायुषो भागमेकाकी वा सभार्यकः ग्रीष्मे पञ्चतपा नित्यं वर्षास्वभ्राविकाशिकः
အသက်တာ၏ သုံးပုံတစ်ပုံကာလအတွင်း တစ်ဦးတည်းနေထိုင်သော်လည်းကောင်း မယားနှင့်အတူနေထိုင်သော်လည်းကောင်း နွေရာသီတွင် «မီးငါးပူဇော်တပသ» (pañcatapā) ကို နေ့စဉ်ကျင့်သုံးရမည်။ မိုးရာသီတွင်လည်း မိုးနှင့်ကောင်းကင်အောက် ပွင့်လင်းနေရာ၌ နေထိုင်သည့် «မိုးတိမ်အောက်ဝတ်» ကို ထမ်းဆောင်ရမည်။
Verse 5
आर्द्रवासाश् च हेमन्ते तपश्चोग्रञ्चरेद्बली अपरावृत्तिमास्थाय व्रजेद्दिशमजिह्मगः
ဟေမန္တ (ဆောင်း) ရာသီတွင် အားကောင်းသော တပသီသည် စိုစွတ်သောအဝတ်ကို ဝတ်ဆင်ကာ ပြင်းထန်သောတပသကို ကျင့်သုံးရမည်။ ထို့နောက် နောက်မလှည့်မပြန်ဟူသော ဝတ်ကို ခံယူပြီး တိမ်းစောင်းမရှိသော တည့်တည့်သော ဦးတည်ရာသို့ သွားရမည်။
Forest residence; matted hair; Agnihotra; sleeping on the ground; deer-skin wearing; a restrained forest diet; refusal of gifts; thrice-daily bathing; brahmacarya; worship of gods and honoring guests.
By prescribing graded restraints (diet, celibacy, non-acceptance) and seasonal tapas while retaining Vedic ritual, it trains detachment and steadiness, making withdrawal from social life a structured dharmic progression toward renunciation.