Adhyaya 109
Chapter 109 — Tīrtha-mahātmya (The Glory of Sacred Pilgrimage Places)
အဂ္နိသည် ဤအধ্যာယကို tīrtha-phala (တီရ္ထဖလ) သည် ကိုယ်တိုင်ထိန်းချုပ်မှုနှင့် မခွဲမရကြောင်း သတ်မှတ်ကာ စတင်သည်။ လက်၊ ခြေ၊ စိတ်ကို စည်းကမ်းတကျ ထိန်းခြားခြင်း၊ အစာကို ပေါ့ပါးစွာ စားသောက်ခြင်း၊ အာရုံခံအင်္ဂါများကို အနိုင်ယူခြင်းနှင့် လက်ခံလှူဒါန်းယူခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်းတို့ကို ဘုရားဖူးခရီး၏ ဝိညာဉ်ရေး အကျိုးသက်ရောက်မှုအတွက် သီလအခြေခံအဖြစ် ဖော်ပြသည်။ ထို့နောက် သန့်ရှင်းသော tīrtha-yātrā နှင့် အခြားဖော်ဒ်များသို့ မလှည့်ဘဲ သုံးညအစာရှောင်ခြင်းကို ယဇ်ပူဇော်မှုအားလုံး၏ ကုသိုလ်နှင့် တူညီဟု ဆိုကာ စျေးကြီးသော yajña များအစား အလွယ်တကူ လုပ်ဆောင်နိုင်သည့် လမ်းကြောင်းအဖြစ် တင်ပြသည်။ Pushkara ကို သုံးစန္ဓျာအချိန်တိုင်းတွင် သာသနာတော်တန်ခိုး တိုးမြှင့်နေသော အမြင့်ဆုံး tīrtha ဟု ချီးမြှောက်ပြီး ထိုနေရာတွင် နေထိုင်ခြင်း၊ japa ပြုခြင်း၊ śrāddha ပြုခြင်းတို့သည် မျိုးရိုးကို မြှင့်တင်ကာ Aśvamedha တူသော ကုသိုလ်နှင့် Brahmaloka ကို ပေးနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။ အခန်းသည် ထို့နောက် သန့်ရှင်းမြေဗေဒ စာရင်းကဲ့သို့ မြစ်များ၊ ဆုံရာများ၊ တောများ၊ တောင်များနှင့် နာမည်ကြီး မြို့များ (Kurukṣetra, Prayāga, Vārāṇasī, Avanti, Ayodhyā, Naimiṣa စသည်) ကို ဖော်ပြကာ ရေချိုးခြင်း၊ dāna (အထူးသဖြင့် Kārttika လတွင် အစာလှူခြင်း) နှင့် အောက်မေ့/အမည်ထုတ်ဆိုခြင်းတို့ကို အပြစ်သန့်စင်ခြင်း၊ ကောင်းကင်ဘုံ သို့မဟုတ် Brahmaloka သို့ ချိတ်ဆက်ထားသည်။ Kurukṣetra ကို အထူးအလေးပေးပြီး ၎င်း၏ မြေမှုန့်တောင် ကယ်တင်နိုင်ကြောင်း၊ Sarasvatī နှင့် Viṣṇu ဆိုင်ရာ ဒေဝတများ၏ ရှိနေမှုကြောင့် ဓမ္မ၏ အင်အားပြင်းသော နယ်မြေဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။
Shlokas
Verse 1
अथ नवाधिकशततमो ऽध्यायः तीर्थमाहात्म्यं अग्निर् उवाच माहात्म्यं सर्वतीर्थानां वक्ष्ये यद्भक्तिमुक्तिदं यस्य हस्तौ च पादौ च मनश् चैव सुसंयतं
ယခု တီရ္ထမဟာတ္မ்ய (သန့်ရှင်းသော ဘုရားဖူးနေရာများ၏ ဂုဏ်တော်) ကို ဆိုသော အခန်း ၁၀၉ ကို စတင်သည်။ အဂ္နိက ပြောသည်— «တီရ္ထအားလုံး၏ မဟာတ္မကို ငါဆိုမည်၊ ယင်းသည် ဘက္တိနှင့် မောက္ခကို ပေးတတ်သည်။ လက်၊ ခြေ နှင့် စိတ်ကို ကောင်းစွာ ထိန်းချုပ်ထားသူအတွက် ဖြစ်သည်»။
Verse 2
विद्या तपश् च कीर्तिश् च स तीर्थफलमश्नुते स्वसंयतमिति घ प्रतिग्राहादुपावृत्तो लघ्वाहारो जितेन्द्रियः
ပညာ၊ တပဿ (အာစေတနာ) နှင့် ကောင်းသောဂုဏ်သတင်း—သူသည် တီရ္ထ၏ အကျိုးကို ရရှိသည်။ ကိုယ်တိုင်ထိန်းချုပ်၍ လက်ခံလှူဒါန်းခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ကာ အစာအနည်းငယ်သာ စားသုံးပြီး အင်ဒြိယများကို အနိုင်ယူထားရမည်။
Verse 3
निष्पपस्तीर्थयात्री तु सर्वयज्ञफलं लभेत् अनुपोष्य त्रिरात्रीणि तीर्थान्यनभिगम्य च
အပြစ်ကင်းသော တီရ္ထယာတရီ (ဘုရားဖူး) သည် ယဇ္ဉအားလုံးနှင့် တူညီသော ကုသိုလ်ဖလကို ရရှိမည်။ ထို့ပြင် သုံးည ဆက်တိုက် အစာရှောင်၍ အခြားတီရ္ထများသို့ မသွားဘဲ နေပါက ထိုအကျိုးကို ရရှိသည်။
Verse 4
अदत्वा काञ्चनं गाश् च दरिद्रो नाम जायते तीर्थाभिओगमने तत् स्याद्यद्यज्ञेनाप्यते फलं
ရွှေ နှင့် နွားများကို မလှူဒါန်းလျှင် ‘ဆင်းရဲသူ’ ဟု ခေါ်ခံရသည်။ သို့သော် တီရ္ထများသို့ ဘုရားဖူးသွားခြင်းအားဖြင့် ယဇ္ဉပြုခြင်းဖြင့်ပင် ရနိုင်သော အကျိုးတူညီသည့် ဖလကို ရရှိနိုင်သည်။
Verse 5
पुष्करं परमं तीर्थं सान्निध्यं हि त्रिसन्ध्यकं दशकोटिसहस्राणि तीर्थानां विप्र पुष्करे
ပုရှ္ကရ သည် အမြင့်မြတ်ဆုံး တီရ္ထ ဖြစ်သည်။ အမှန်တကယ်ပင် နေ့စဉ် သုံးဆန္ဓိ (မနက်၊ မွန်းတည့်၊ ညနေ) အချိန်တိုင်း၌ ထူးခြားသော သန္နိဓိ (ဘုရားတော်၏ နီးကပ်တည်ရှိမှု) ရှိသည်။ အို ဗြာဟ္မဏ၊ ပုရှ္ကရ၌ တီရ္ထများ၏ ကုဋိပေါင်း သောင်းပေါင်း (ဒသကုဋိ-သဟသ္ရ) တည်ရှိ၏။
Verse 6
ब्रह्मा सह सुरैर् आस्ते मुनयः सर्वमिच्छवः देवाः प्राप्ताः सिद्धिमत्र स्नाताः पितृसुरार्चकाः
ဤနေရာ၌ ဘြဟ္မာသည် ဒေဝတားတို့နှင့်အတူ တည်ရှိ၏။ အရာရာသော ဝိညာဉ်ရေးအောင်မြင်မှုကို လိုလားသော မုနိတို့လည်း ဤနေရာ၌ တည်ရှိကြ၏။ ဤနေရာ၌ ဒေဝတားတို့သည် စိဒ္ဓိကို ရရှိကြပြီး၊ ဤနေရာ၌ ရေချိုးသူတို့သည် ပိတೃ (ဘိုးဘွား) နှင့် ဒေဝတားကို ပူဇော်သူဖြစ်သဖြင့် ပြည့်စုံမှုကို ရရှိကြ၏။
Verse 7
अश्वमेधफलं प्राप्य ब्रह्मलोकं प्रयान्ति ते कार्त्तिक्यामन्नदानाच्च निर्मलो ब्रह्मलोकभाक्
အශ්ဝမေဓ (Aśvamedha) ယဇ်၏ အကျိုးတူ ကုသိုလ်ကို ရရှိ၍ သူတို့သည် ဘြဟ္မလောက (Brahmaloka) သို့ သွားကြ၏။ ထို့ပြင် ကာရ္တ္တိကာ (Kārttika) လတွင် အစာပေးဒါနပြုခြင်းကြောင့် လူသည် သန့်စင်လာ၍ ဘြဟ္မလောကကို ရရှိသူ ဖြစ်လာ၏။
Verse 8
पुष्करे दुष्करं गन्तुं पुष्करे दुष्करं तपः दुष्करं पुष्करे दानं वस्तुं चैव सुदुष्करं
ပုෂ္ကရ (Puṣkara) သို့ သွားရခြင်းသည် ခက်ခဲ၏; ပုෂ္ကရ၌ တပස් (tapas) ကျင့်ခြင်းလည်း ခက်ခဲ၏။ ပုෂ္ကရ၌ ဒါနပြုခြင်းလည်း ခက်ခဲပြီး၊ ထိုနေရာ၌ နေထိုင်ခြင်းသည် အလွန်အမင်း ခက်ခဲ၏။
Verse 9
तत्र वासाज्जपच्छ्राद्धात् कुलानां शतमुद्धरेत् जम्बुमार्गं च तत्रैव तीर्थन्तण्डुलिकाश्रमं
ထိုနေရာ၌ နေထိုင်ခြင်းနှင့် ဂျပ (japa) နှင့် ရှရဒ္ဓ (śrāddha) ကို ပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် မျိုးရိုးတစ်ရာကို မြှောက်တင်နိုင်၏။ ထိုနေရာ၌ပင် ဂျမ္ဗုမာရ္ဂ (Jambumārga) ဟူသော သန့်ရှင်းရာလမ်းနှင့် တဏ္ဍုလိကာအာရှရမ (Taṇḍulikāśrama) ဟူသော တီရ္ထ (tīrtha) လည်း ရှိ၏။
Verse 10
कर्णाश्रमं कोटितीर्थं नर्मदा चार्वुदं परं तीर्थञ्चर्मण्वती सिन्धुः सोमनाथः प्रभासकं
ကර්ဏာရှရမ (Karnāśrama)၊ ကိုဋိတီရ္ထ (Koṭitīrtha)၊ နර්မဒါ (Narmadā) မြစ်၊ အာရ္ဝုဒ (Ārvuda) အမြင့်မြတ်သော သန့်ရှင်းရာ၊ စර්မဏ္ဝတီ (Carmaṇvatī) ၏ သန့်ရှင်းသော တီရ္ထ၊ စින්ဓု (Sindhu) မြစ်၊ ဆိုမာနာထ (Somānātha) နှင့် ပရဘာသ (Prabhāsa)—ဤတို့သည် မှတ်သားရမည့် သန့်ရှင်းရာများ ဖြစ်ကြ၏။
Verse 11
सरस्वत्यब्धिसङ्गश् च सागरन्तीर्थमुत्तमं येति ख , ग , छ च अश्वमेधफलं चाप्येति घ ब्रह्मलोककमिति ख , ग , ङ , छ च दुष्करं गन्तुमिति ख वस्तुं तत्र सुदुष्करमिति ज कण्वाश्रममिति घ सरस्वत्यब्धिसञ्ज्ञयेति ग , घ , ज च पिण्डारकं द्वारका च गोमती सर्वसिद्धिदा
သရಸ್ವတီမြစ်နှင့် သမုဒ္ဒရာ ဆုံရာတွင် “သာဂရ” ဟူသော အထူးမြတ်သော တီရ္ထရှိသည်။ ထိုသို့ သွားရောက်သူသည် အရှွမေဓ ယဇ်၏ ကုသိုလ်ဖလကိုလည်း ရပြီး ဗြဟ္မလောကသို့ ရောက်နိုင်သည်။ သွားရောက်ရန် ခက်ခဲ၍ ထိုနေရာတွင် နေထိုင်ခြင်းလည်း အလွန်ခက်ခဲသည်။ ထိုနေရာကို ကဏ္ဝာအာရှရမ် ဟုလည်း ခေါ်ကြပြီး “သရಸ್ವတီ–သမုဒ္ဒရာ ဆုံရာ” ဟုလည်း သတ်မှတ်ကြသည်။ ပိဏ္ဍာရက၊ ဒွာရကာ နှင့် ဂိုမတီမြစ်တို့သည် စိတ်ဝိညာဉ်ဆိုင်ရာ အောင်မြင်မှု အားလုံးကို ပေးသနားသူများ ဖြစ်သည်။
Verse 12
भूमितीर्थं ब्रह्मतुङ्गं तीर्थं पञ्चनदं परं भीमतीर्थं गिरीन्द्रञ्च देविका पापनाशिनी
ဘူမိတီရ္ထ၊ ဗြဟ္မတုင်္ဂ၊ အထူးမြတ်သော ပဉ္စနဒ တီရ္ထ၊ ဘီမတီရ္ထ၊ ဂိရိန္ဒြ နှင့် ဒေဝိကာ—အပြစ်ပျောက်စေသူ—တို့ကို သန့်ရှင်းသော နေရာများအဖြစ် မှတ်သားရမည်။
Verse 13
तीर्थं विनशनं पुण्यं नागोद्भेदमघार्दनं तीर्थं कुमारकोटिश् च सर्वदानीरितानि च
ဝိနာသန ဟူသော တီရ္ထသည် ကုသိုလ်ပြည့်ဝ၏။ ထို့အတူ နာဂိုဒ္ဘေဒ၊ အပြစ်ဖျက်သည့် အဃာရ္ဒန တီရ္ထနှင့် ကုမာရကိုဋိ ဟူသော တီရ္ထတို့လည်း ရှိသည်။ ဤအရာအားလုံးကို “အလုံးစုံသော ဒါန၏ အကျိုး” ကို ပေးသည့် နေရာများဟု ကြေညာထားသည်။
Verse 14
कुरुक्षेत्रं गमिष्यामि कुरुक्षेत्रे वसाम्यहं य एवं सततं ब्रूयात्सो ऽमलः प्राप्नुयाद्दिवं
“ကျွန်ုပ် ကုရုက္ခေတ္တရသို့ သွားမည်၊ ကုရုက္ခေတ္တရတွင် နေထိုင်၏” ဟု ဤသို့ အမြဲတမ်း ပြောဆိုသူသည် အညစ်အကြေးကင်းစင်၍ ကောင်းကင်ဘုံသို့ ရောက်လိမ့်မည်။
Verse 15
तत्र विष्ण्वादयो देवास्तत्र वासाद्धरिं व्रजेत् सरस्वत्यां सन्निहित्यां स्नानकृद्ब्रह्मलोकभाक्
ထိုနေရာတွင် ဝိෂ္ဏုမှ စ၍ ဒေဝတားတို့ နေထိုင်ကြသည်။ ထိုနေရာတွင် နေထိုင်ခြင်းအားဖြင့် ဟရိသို့ ရောက်နိုင်သည်။ ထို့ပြင် သရस्वတီ (ဒေဝီ/မြစ်) ရှိနေချိန်၌ ရေချိုးသူသည် ဗြဟ္မလောက၏ အခွင့်အရေးကို ဝေမျှရသူ ဖြစ်လာသည်။
Verse 16
पांशवोपि कुरुक्षेत्रे नयन्ति परमां गतिं धर्मतीर्थं सुवर्णाख्यं गङ्गाद्वारमनुत्तमं
ကုရုက္ခေတ္တရ၌ရှိသော ဖုန်မှုန့်တောင်ပင် အမြင့်ဆုံးသော အောင်မြင်မှုသို့ ခေါ်ဆောင်နိုင်သည်။ «သုဝဏ္ဏ» ဟုခေါ်သော ဓမ္မတီရ္ထနှင့် မယှဉ်နိုင်သော «ဂင်္ဂါဒွာရ» ရှိသည်။
Verse 17
तीर्थं कणखलं पुण्यं भद्रकर्णह्रदन्तथा गङ्गासस्वतीसङ्गं ब्रह्मावर्तमघार्दनं
ပုဏ္ဏတီရ္ထ ကဏခလ (Kaṇakhala) နှင့် ဘဒ္ရကဏ္ဏ ဟရဒ (Bhadrakarṇa Lake) တို့၊ ဂင်္ဂါနှင့် သရஸဝတီတို့၏ ဆုံရာ၊ ထို့ပြင် ဗြဟ္မာဝရ္တ (Brahmāvarta) တို့သည် အပြစ်ကို ဖျက်ဆီးပေးသူများ ဖြစ်သည်။
Verse 18
भृगुतुङ्गञ्च कुब्जाम्रं गङ्गोद्भेदमघान्तकं वाराणसी वरन्तीर्थमविमुक्तमनुत्तमं
«မှတ်မိ၍ ရွတ်ဆိုသင့်သည်» ဘ္ရိဂုတုင်္ဂ (Bhṛgutunga)၊ ကုဗ္ဇာမ္ရ (Kubjāmra)၊ ဂင်္ဂောဒ္ဘေဒ (Gaṅgodbheda) နှင့် အဃာန္တက (Aghāntaka) တို့ကို။ ထို့ပြင် အထူးကောင်းမြတ်သော တီရ္ထ ဝါရာဏသီ (Vārāṇasī)၊ အနုတ္တမ အဝိမုက္တ (Avimukta) ကိုလည်း။
Verse 19
कपालमोचनं तीर्थन्तीर्थराजं प्रयागकं गोमतीगङ्गयोः सङ्गं गङ्गा सर्वत्र नाकदा
ကပါလမောစန (Kapālamocana) သည် တီရ္ထတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပရယာဂ (Prayāga) သည် တီရ္ထတို့၏ ဘုရင် ဖြစ်သည်။ ဂိုမတီနှင့် ဂင်္ဂါတို့၏ ဆုံရာသည်လည်း သန့်ရှင်းသော ဆုံစည်းရာ ဖြစ်သည်။ ဘက္တိရှိသူအတွက် ဂင်္ဂါသည် မည်သည့်နေရာတွင်မျှ မပျောက်ကွယ်။
Verse 20
तीर्थं राजगृहं पुण्यं शालग्राममघान्तकं ञ्ज्ञमिति छ भीमातीर्थमिति घ वामाद्दिवं ब्रजेदिति ज ब्रह्मलोकग इति ख , ग , घ , ङ , छ , ज च तत्र कर्णह्रदं तथेति ख भद्रकं तु ह्रदं तथेति ग , ङ च गङ्गोद्भेदमवन्तिकमिति ज वटेशं वामन्न्तीर्थं कालिकासङ्गमुत्तमं
“ရာဇဂೃಹ (Rājagṛha) ဟုခေါ်သော ပုဏ္ဏတီရ္ထသည် ကုသိုလ်ပြုစေသည်။ သာလဂြာမ (Śālagrāma) သည်လည်း အပြစ်ဖယ်ရှားသူ ဖြစ်သည်။ အချို့သော ပုဒ်မူများတွင် ‘Ñjña’ ဟုဖတ်ကြပြီး၊ အခြားမူတွင် ‘ဘီမတီရ္ထ’ (Bhīma-tīrtha) ဟုဖတ်ကြသည်။ အချို့က ‘ဝာမန (Vāmana) မှ ကောင်းကင်သို့ သွားသည်’ ဟုဖတ်ကြပြီး၊ မူအချို့တွင် ‘ဗြဟ္မာလောက (Brahma-loka) သို့ ရောက်သည်’ ဟုဆိုသည်။ ထိုနေရာတွင် အချို့က ‘ကဏ္ဏဟရဒ’ (Karṇa-hrada) ဟုဖတ်ကြပြီး၊ အချို့က ‘ဘဒ္ရကဟရဒ’ (Bhadraka-hrada) ဟုဖတ်ကြသည်။ အခြားဖတ်ပုံတစ်ခုတွင် ‘ဂင်္ဂောဒ္ဘေဒ’ (Gaṅgodbheda) နှင့် ‘အဝန္တိကာ’ (Avantikā) ကို ထပ်ထည့်သည်။ ထို့ပြင် ဝဋေရှ (Vaṭeśa)၊ ဝာမနတီရ္ထ (Vāmana-tīrtha) နှင့် အထူးကောင်းမြတ်သော ‘ကာလိကာသင်္ဂမ’ (Kālikā-saṅgama) ဆုံရာကိုလည်း ဖော်ပြထားသည်။”
Verse 21
लौहित्यं करतोयाख्यं शोणञ्चाथर्षभं परं श्रीपर्वतं कोल्वगिरिं सह्याद्रिर्मलयो गिरिः
လောဟိတ္တျ; ကရတိုယာဟု ခေါ်သော မြစ်; ထို့ပြင် ရှိုးဏ မြစ်; ထို့နောက် အထွတ်အမြတ် ရ္ဩဘ (တောင်); သြရီပရဝတ; ကိုလ္ဝဂိရိ; သဟျာဒြိ; နှင့် မလယ တောင်။
Verse 22
गोदावरी तुङ्गभद्रा कावेरो वरदा नदी तापी पयोष्णी रेवा च दण्डकारण्यमुत्तमं
ဂိုဒாவရီ၊ တုင်္ဂဘဒြာ၊ ကာဝေရီ၊ ဝရဒါ မြစ်၊ တာပီ၊ ပယောෂ္ဏီ၊ နှင့် ရေဝါ (နರ್ಮဒါ) — ထို့ပြင် အထူးမြတ်သော ဒဏ္ဍကာရဏ္ယ (Daṇḍakāraṇya) သစ်တောဒေသကိုလည်း ပဝါနာ၊ အထွတ်အမြတ်ဟု ကြေညာသည်။
Verse 23
कालञ्जरं मुञ्जवटन्तीर्थं सूर्पारकं परं मन्दाकिनी चित्रकूटं शृङ्गवेरपुरं परं
ကာလဉ္ဇရ; မုဉ္ဇဝဋ တီရ္ထ (သန့်ရှင်းသော ဖြတ်ကူးရာ); အထွတ်အမြတ် စူရ္ပါရက; မန္ဒာကိနီ မြစ်; စိတ္ရကူဋ; နှင့် အထွတ်အမြတ် မြို့တော် ရှೃင်္ဂဝေရပုရ — ဤတို့သည် ထင်ရှားသော သန့်ရှင်းရာဌာနများအဖြစ် ရိုသေသင့်သည်။
Verse 24
अवन्ती परमं तीर्थमयोध्या पापनाशनी नैमिषं परमं तीर्थं भुक्तिमुक्तिप्रदायकं
အဝန္တီသည် အထွတ်အမြတ် တီရ္ထ ဖြစ်၏; အယောဓျာသည် အပြစ်ကို ဖျက်သိမ်းသူ ဖြစ်၏။ နৈမိષသည် အထွတ်အမြတ် တီရ္ထ ဖြစ်၍ လောကီအပျော်အပါး (ဘုက္တိ) နှင့် မောက္ခ (မုက္တိ) ကို ပေးသနား၏။
Frequently Asked Questions
Self-restraint of body and mind, light diet, conquered senses, and turning away from accepting gifts; pilgrimage merit is tied to ethical discipline rather than travel alone.
It is described as hosting intensified divine presence at the three sandhyās; residence with japa and śrāddha uplifts lineages, and its merit is equated with major sacrifices and Brahmaloka attainment.
It states that a sinless pilgrim gains merit equal to all sacrifices, and that pilgrimage can yield the same fruit as yajña—making dharmic merit accessible beyond expensive ritual performance.
Kurukṣetra is portrayed as exceptionally potent: even its dust grants the highest attainment, gods reside there, and bathing when Sarasvatī is present yields Brahmaloka.