Adhyaya 296
AyurvedaAdhyaya 2968 Verses

Adhyaya 296

Chapter 296 — Viṣa-cikitsā: Mantras and Antidotes for Poison, Stings, and Snake-bite

ဤအာယုဝေဒအခန်းတွင် အဂ္နိဘုရားသည် ဝသိဋ္ဌအား မန္တရ-ပရယောဂနှင့် ချက်ချင်းကုသမှု၊ ဆေးဖော်မြူလာများကို ပေါင်းစည်းထားသော အဆိပ်ကုသနည်း (viṣa-cikitsā) ကို တိုတောင်းသော်လည်း ပြည့်စုံစွာ သင်ကြားသည်။ အစပိုင်းတွင် အတုအဆိပ်/ထည့်သွင်းအဆိပ်၊ အမျိုးမျိုးသော အဆိပ်နှင့် မြွေအဆိပ်တို့ကို “တိမ်ကဲ့သို့ အမှောင်” ကို ဆွဲထုတ်သကဲ့သို့ ဖယ်ရှားပြီး မန္တရအဆုံးတွင် ထိန်းချုပ်/တားဆီးခြင်းကို ဖော်ပြသည့် အဆိပ်ဖျက်မန္တရများ ပါသည်။ ဒုတိယဖော်မြူလာကို sarvārtha-sādhaka ဟု ခေါ်ကာ ဘီဇမန္တရများ၊ ဝိုင်ရှ္ဏဝ သင်္ကေတများနှင့် ကృష్ణအား ပန်ကြားခြင်းကို ပေါင်းစည်းထားသည်။ တတိယ “Pātāla-kṣobha” မန္တရသည် ပရေတအုပ်စု၏ အရှင် ရုဒြအား ရည်ညွှန်း၍ ကင်းတုတ်၊ မြွေကိုက်နှင့် ထိတွေ့မှုကြောင့် ရုတ်တရက် အဆိပ်တက်ခြင်းတို့တွင် လျင်မြန်စွာ ဖျက်ဆီးရန် သတ်မှတ်သည်။ ထို့နောက် ကိုက်ရာကို ဖြတ်ထုတ်/မီးကင်ပြီး śirīṣa၊ arka နို့ရည်၊ စပ်သော အမွှေးအကြိုင်များ ပါဝင်သည့် အဆိပ်ဖြေဆေးများကို သောက်ခြင်း၊ လိမ်းခြင်း၊ မျက်စိဆေး (collyrium)၊ နှာခေါင်းထည့်ဆေး (nasya) စသည့် လမ်းကြောင်းမျိုးစုံဖြင့် အသုံးပြုရန် ဆိုသည်။

Shlokas

Verse 1

माकृत्रिमविषमुपविषं नाशय नानाविषं दष्टकविषं नाशय धम दम वम मेघान्धकारधाराकर्षनिर्विषयीभव संहर गच्छ आवेशय विषोत्थापनरूपं मन्त्रान्ताद्विषधारणं ॐ क्षिप ॐ क्षिप स्वाहा ॐ ह्रीं खीं सः ठन्द्रौं ह्रीं ठः जपादिना साधितस्तु सर्पान् बध्नाति नित्यशः

“အတုအဆိပ်နှင့် ထည့်သွင်းပေးသော အဆိပ်ကို ဖျက်စီးပါ; အမျိုးမျိုးသော အဆိပ်ကို ဖျက်စီးပါ; ကိုက်ခံရသော အဆိပ်ကို ဖျက်စီးပါ။ ‘ဓမ၊ ဒမ၊ ဝမ’—မိုးတိမ်ကဲ့သို့ အမှောင်စီးကြောင်း (အဆိပ်ပျံ့နှံ့မှု) ကို ဆွဲထုတ်ပါ; အဆိပ်ကို မသက်ရောက်အောင် ဖြစ်ပါ; ချေမှုန်းပါ၊ ထွက်ခွာပါ၊ ဝင်ရောက်၍ ဖမ်းဆီးပါ—အဆိပ်ကို မြှောက်ထုတ်၍ ထုတ်ပယ်သော ရုပ်သဏ္ဍာန်ဖြင့်။ မန်တရအဆုံးတွင် အဆိပ်ကို ထိန်းသိမ်း/တားဆီးပါ—‘အိုံ က္ෂိပ၊ အိုံ က္ෂိပ၊ ဆွာဟာ; အိုံ ဟြီံ ခီံ သಃ ဋန္ဒြောံ ဟြီံ ဋဟ်।’ ဂျပ (japa) စသည်ဖြင့် ပြည့်စုံစေသော် ဤမန်တရသည် မြွေတို့ကို အမြဲ ချုပ်နှောင်/နှိမ်နင်းနိုင်သည်။

Verse 2

एकद्वित्रिचतुर्वीजः कृष्णचक्राङ्गपञ्चकः गोपीजनवल्लभाय स्वाहा सर्वार्थसाधकः

အက္ခရာတစ်လုံး၊ နှစ်လုံး၊ သုံးလုံး၊ လေးလုံးပါသော ဗီဇမန်တရများကို စုစည်း၍ ကృష్ణ၊ စုဒർശနချက္ကရနှင့် ဗိෂ္ဏု၏ အမှတ်တံဆိပ် ငါးပါးကို ခေါ်ဆိုကာ “ဂိုပီများ၏ ချစ်သူ” ထံသို့ “ဆွာဟာ” ဖြင့် အဆုံးသတ်သော မန်တရဖော်မြူလာသည် ရည်မှန်းချက်အားလုံးကို ပြီးမြောက်စေသူ ဖြစ်သည်။

Verse 3

ॐ नमो भगवते रुद्राय प्रेताधिपतये गुत्त्व गर्ज भ्रामय मुञ्च मुह्य कट आविश सुवर्णपतङ्ग रुद्रो ज्ञापयति ठ पातालक्षोभमन्त्रोयं मन्त्रणाद्विषनाशनः दंशकाहिदंशे सद्यो दष्टः काष्ठशिलादिना

«အိုံ။ ပရေတအုပ်စိုးရှင် ဘဂဝန် ရုဒ္ဒရအား နမော။ ‘ချည်နှောင်လော့! ဟိန်းဟောက်လော့! လှည့်ဝိုင်းလော့! လွှတ်လော့! မူးဝေစေလော့! ထိုးနှက်လော့! ဝင်ရောက်လော့! ရွှေရောင်တောင်ပံရှိသူရေ!’—ဟူ၍ ရုဒ္ဒရက အမိန့်ပေးသည်။ ဤသည် ‘ပာတාල-ခ္ရှိုဘ’ မန္တရဖြစ်၍ ရွတ်ဆိုခြင်းဖြင့် အဆိပ်ကို ဖျက်ဆီးသည်။ ကင်းတုတ်ခြင်း၊ မြွေကိုက်ခြင်းတို့တွင်—ချက်ချင်းကိုက်ခံရသော်လည်း သစ်သား၊ ကျောက်စသည့် ထိတွေ့မှုကြောင့်ဖြစ်စေ—အဆိပ်ကို ချက်ချင်းသက်သာစေရန် အသုံးပြုရသည်။

Verse 4

विषशान्त्यै देहाद्दंशं ज्वालकोकनदादिना शिरीषवीजपुष्पार्कक्षीरवीजकटुत्रयं

အဆိပ်ငြိမ်းစေရန် ကိုယ်ခန္ဓာပေါ်ရှိ ကိုက်ရာအမှတ်ကို အပူပေးထားသော ကိရိယာ (မီးကင်ဓား စသည်) ဖြင့် ဖြတ်ထုတ်ရမည်။ ထို့နောက် śirīṣa အစေ့နှင့် ပန်း၊ arka ၏ နို့ရည် (latex)၊ arka အစေ့များနှင့် စပ်သုံးမျိုး (kaṭu-traya) ပါဝင်သော ဆေးကို လိမ်းအသုံးပြုရမည်။

Verse 5

विषं विनाशयेत् पानलेपनेनाञ्जनादिना शिरीषपुश्पस्य रसभावितं मरिचं सितं

အဆိပ်ကို သောက်ဆေးအဖြစ်ပေးခြင်း၊ လိမ်းဆေးအဖြစ်လိမ်းခြင်း၊ မျက်စိအတွက် အန်ဇန (collyrium) စသည်တို့ဖြင့်လည်း ဖျက်နိုင်သည်။ ထိုဆေးမှာ śirīṣa ပန်းရည်ဖြင့် စိမ့်ဝင်အောင် ပြုလုပ်ထားသော အဖြူရောင် ငရုတ်ကောင်း (white pepper) ဖြစ်သည်။

Verse 6

पाननस्याञ्जनाद्यैश् च विषं हन्यान्न संशयः कोषातकीवचाहिङ्गुशिरीशार्कपयोयुतं

သောက်ဆေးအဖြစ်ပေးခြင်း၊ မျက်စိအန်ဇန (collyrium) အဖြစ်သုံးခြင်းနှင့် အခြားနည်းလမ်းများဖြင့် အဆိပ်ကို ဖျက်ဆီးနိုင်သည်—သံသယမရှိ။ ထိုပြင်ဆင်မှုမှာ koṣātakī, vacā, hiṅgu, śirīṣa နှင့် arka ၏ နို့ရည် (milky latex) တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။

Verse 7

गुलु इति ञ ज्वालको कलदालिनेति ख कुटुत्रयं समेषाम्भो हरेन्नस्यादिना विषं रामठेक्ष्वाकुसर्वाङ्गचूर्णं नस्याद्विषापहं

‘ဂုလု’ (Gulu)၊ ‘ဇွာလက’ (Jvālaka) နှင့် ‘ကလဒာလင်’ (Kaladālin) ဟူသော သုံးမျိုးကို ရေညီညီဖြင့် ကြိတ်ဖျော်၍ နာစျ (nasya—နှာခေါင်းမှ ဆေးထည့်ခြင်း) အဖြစ် သုံးရမည်။ ထိုနည်းဖြင့် အဆိပ်ကို ဖယ်ရှားနိုင်သည်။ ထို့အပြင် Ikṣvāku အပင်တစ်ပင်လုံးမှ ပြုလုပ်သော အမှုန့်ကို Rāmaṭha နှင့်ပေါင်း၍ နာစျအဖြစ် သုံးလျှင်လည်း အဆိပ်ပျောက်စေသည်။

Verse 8

इन्द्रबलाग्निकन्द्रोणं तुलसी देविका सहा तद्रसाक्तं त्रिकटुकं चूर्णम्भक्ष्ययिषापहं पञ्चाङ्गं कृष्णपञ्चभ्यां शिरीषस्य विषापहं

Indrabala၊ Agni-kanda နှင့် Drona ကို Tulasi၊ Devika၊ Saha တို့နှင့်အတူ ယင်းတို့၏ညှစ်ရည်ဖြင့်ရောစပ်၍ Trikaṭuka ကိုမှုန့်ပြုလုပ်ကာ သောက်သုံးလျှင် အဆိပ်ဖြေ ဆေးဖြစ်သည်။ ထို့အတူ Śirīṣa အပင်၏ pañcāṅga (အစိတ်အပိုင်းငါးမျိုး) ကို ‘Kṛṣṇā’ ငါးပါးနှင့်ပေါင်းစပ်လျှင်လည်း အဆိပ်ဖျက်နိုင်သည်။

Frequently Asked Questions

It focuses on viṣa-cikitsā (Ayurvedic toxicology): mantric neutralization, emergency bite management, and antidotal formulations administered via pāna, lepa, añjana, and nasya.

It presents mantra-prayoga alongside procedural and pharmacological remedies, treating both as dharmic techniques revealed by Agni for preserving life and restoring order.