
Aśvāyurveda (Medical Science of Horses)
ဤအধ্যာယသည် အဂ္နိပုရာဏ၏ စွယ်စုံသင်ရိုးအတွင်းရှိ တိရစ္ဆာန်ဆေးပညာဆိုင်ရာ အာယုဗေဒအထူးကဏ္ဍသို့ ဝင်ရောက်စေသော ခေါင်းစဉ်-တံတားအဖြစ် ရပ်တည်ပြီး၊ ဤပိုင်းကို “အရှွာယုဗေဒ” ဟု သတ်မှတ်ပြသည်။ အဂ္နေယဗိဒ္ယာ၏ မူဘောင်အရ မြင်းကို စောင့်ရှောက်ခြင်းသည် အသုံးချရေးသာမက၊ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း၊ သွားလာရေးနှင့် မင်းနိုင်ငံ သို့မဟုတ် လူထုတည်ငြိမ်မှုကို ကာကွယ်ကာ ဓမ္မကို ထောက်ပံ့သည့် တရားဝင်သိပ္ပံတစ်ရပ်အဖြစ် ထည့်သွင်းထားသည်။ အခန်းတည်နေရာက ပုရာဏရှိ ဆေးပညာသည် လူ့ကုထုံးကိုသာ မက၊ မျိုးစိတ်အလိုက် ကျန်းမာရေးစီမံခန့်ခွဲမှုထိ တိုးချဲ့ကြောင်း ပြသပြီး၊ နောက်လာမည့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများနှင့် သက်သာစေသော (pacificatory) နည်းလမ်းများအတွက် ဖတ်ရှုသူကို ပြင်ဆင်ပေးသည်။ စနစ်တကျ သင်ကြားရေးအရ နည်းပညာဆိုင်ရာ ညွှန်ကြားချက်ကို သာသနာတော်ဆိုင်ရာ သန့်ရှင်းသိပ္ပံအဖြစ် ဖော်ပြကာ၊ မှန်ကန်သော လက်တွေ့လုပ်ဆောင်မှု၊ မှန်ကန်သော အချိန်နှင့် မှန်ကန်သော စိတ်ရည်တို့က ကိုယ်ခန္ဓာကောင်းကျိုးကို ကောစမစ်အစီအစဉ်နှင့် ညီညွတ်စေသည်ဟု ဆိုသည်။
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे अश्वायुर्वेदो नामाष्टाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथोननवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अश्वशान्तिः शालिहोत्र उवाच अश्वशान्तिं प्रवक्ष्यामि वजिरोगविमर्दनीं नित्यां नैमित्तकीं कम्यां त्रिविधां शृणु सुश्रुत
ဤသို့ အဂ္နိ မဟာပုရာဏတွင် အခန်း ၂၈၉ ကို «အရှွာယုရ္ဝေဒ» (မြင်းဆိုင်ရာ ဆေးပညာ) ဟု ခေါ်သည်။ ယခု အခန်း ၂၉၀ «အရှွာရှာန္တိ» (မြင်းအတွက် သာမနာပူဇာ/ငြိမ်းချမ်းရေးပူဇာ) ကို စတင်သည်။ ရှာလိဟောထရက ဆိုသည်— «မြင်းရောဂါများကို ချေမှုန်းသော မြင်း-ငြိမ်းချမ်းရေးပူဇာကို ငါဟောပြမည်။ ၎င်းမှာ သုံးမျိုး—နေ့စဉ်ပြုသော၊ အကြောင်းအရာတစ်ရပ်ကြောင့် ပြုသော၊ နှင့် ဆန္ဒပြည့်စုံစေသော ပူဇာဖြစ်သည်။ အို စုရှုရတ၊ နားထောင်လော့»။
Verse 2
शुभे दिने श्रीधरञ्च श्रियमुच्चैःश्रवाश् च तं हयराजं समभ्यर्च्य सावित्रैर् जुजुयाद्घृतं
မင်္ဂလာနေ့တွင် သီရိဓရ (ဗိဿဏု)၊ သီရိ (လက္ခမီ) နှင့် မြင်းဘုရင် ဥစ္စೈဟ်ရှရဝတ်ကို သင့်တော်စွာ ပူဇော်ကာ၊ စာဝိထရီ (ဂါယတ်ရီ) မန္တရများကို ရွတ်ဆိုလျက် မီးထဲသို့ ဂျီ (ghee) ကို ဟောမအဖြစ် လောင်းပူဇော်ရမည်။
Verse 3
द्विजेभ्यो दक्षिणान्दद्यादश्ववृद्धिस् तथा भवेत् अश्वयुक् शुक्लपक्षस्य पञ्चदश्याञ्च शान्तिकं
ဒွိဇ (ဗြာဟ္မဏ အခမ်းအနားဆောင်ရွက်သူ) များထံ ဒက္ခိဏာ (ပူဇာခ) ကို ပေးရမည်၊ ထို့ကြောင့် မြင်းအရေအတွက် တိုးပွားမည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့ပြင် အရှွာယုဇ လ၏ ရှုကလပက္ခ ၁၅ ရက် (လပြည့်နေ့) တွင်လည်း ရှာန္တိက (ငြိမ်းချမ်းရေး) ပူဇာကို ပြုလုပ်ရမည်။
Verse 4
वहिः कुर्याद्विशेषेण नासत्यौ वरुणं यजेत् समुल्लिख्य ततो देवीं शाखाभिः परिवारयेत्
အကာအဝန်းအပြင်ဘက်တွင် အထူးသတိဖြင့် ပူဇော်အဟုတကို ပြုလုပ်ရမည်။ နာသတ်ယ (အရှွင်နှစ်ပါး) နှင့် ဝရုဏကိုလည်း ပူဇော်ရမည်။ ထို့နောက် မဏ္ဍလ/ပူဇော်မြေကို ထင်ရှားစွာ အမှတ်အသားပြု၍ သစ်ခက်များဖြင့် ဒေဝီကို ကာကွယ်ရေးအကာအဝန်းအဖြစ် ဝိုင်းရံရမည်။
Verse 5
घतान्सर्वरसैः पूर्णान् दिक्षु दद्यात्सवस्त्रकान् यवाज्यं जुहुयात् प्रार्च्य यजेदश्वांश् च साश्विनान्
အရသာမျိုးစုံပါဝင်သော အရည်များဖြင့် ပြည့်နေသော အိုးများကို အရပ်ရှစ်မျက်နှာတို့၌ အဝတ်အထည်နှင့်အတူ ပေးလှူရမည်။ အရင်ဆုံး သင့်တော်စွာ ပူဇော်ပြီးနောက်၊ ဂျော် (barley) ကို ဂီ (ghee) နှင့်ရော၍ မီးထဲသို့ အဟုတအဖြစ် လောင်းပူဇော်ရမည်၊ ထို့ပြင် အရှွင်ဒေဝတများနှင့်အတူ မြင်းများကိုလည်း ပူဇော်ရမည်။
Verse 6
विप्रेभ्यो दक्षिणान्दद्यान्नैमित्तिकमतः शृणु मकरादौ हयानाञ्च पद्मैर् विष्णुं श्रियं यजेत्
ဗြာဟ္မဏများအား ဒက္ခိဏာ (ပူဇော်ခ) ကို ပေးလှူရမည်။ ယခု အခါအားလျော်စွာ ပြုလုပ်သည့် နိုင်မိတ္တိက ရိတုအတွက် စည်းကမ်းကို နားထောင်လော့။ မကရ (မကရရာသီ) အစတွင်လည်းကောင်း၊ အရှွိနီ (နက္ခတ်) စတင်ချိန်တွင်လည်းကောင်း၊ ပဒ္မပန်းများဖြင့် ဝိෂ္ဏုနှင့် သရီ (Śrī) ကို ပူဇော်ရမည်။
Verse 7
ब्रह्माणं शङ्करं सोममादित्यञ्च तथाश्विनौ रेवन्तमुच्चैःश्रवसन्दिक्पालांश् च दलेष्वपि
ဗြဟ္မာ၊ သင်္ကရ (ရှီဝ)၊ ဆိုမ (လ)၊ အာဒိတျ (နေ)၊ အရှွင်နှစ်ပါး၊ ရေဝန္တ၊ ဥစ္စೈးရှရဝသ၊ နှင့် အရပ်စောင့်ဒေဝတများကိုလည်း မဏ္ဍလ၏ ပဒ္မပန်းအရွက်များပေါ်တွင်ပင် ထား၍ အာဝါဟန/တည်ထောင်ရမည်။
Verse 8
प्रत्येकं पूर्णकुम्भैश् च वेद्यान्तत्सौम्यतः स्थले तिलाक्षताज्यसिद्धार्थान् देवतानां शतं शतं उपोषितेन कर्तव्यं कर्म चास्वरुजापहं
နေရာတစ်ခုချင်းစီတွင် ယဇ္ဈပလ္လင်၏ အနား၌ မင်္ဂလာဘက်တွင် ရေပြည့်အိုးများ (ပူဏ္ဏကုမ္ဘ) ကို ထားရမည်။ နှမ်း၊ မကွဲအောင်ထားသော ဆန် (အက္ခတ)၊ ဂီ၊ နှင့် အဖြူရောင် မုန်ညင်း (siddhārtha) တို့ဖြင့် ဒေဝတများအား ရာရာချီ ပူဇော်အဟုတ ပြုလုပ်ရမည်၊ အစာရှောင် (upavāsa) ထားသူက ဆောင်ရွက်ရမည်၊ ထိုကర్మသည် နာကျင်မှုနှင့် ရောဂါကို ဖယ်ရှားပေးသည်။
It marks the beginning of Aśvāyurveda, establishing veterinary Ayurveda—specifically horse medicine—as a recognized Agneya Vidya within the Purana’s encyclopedic system.
By presenting health-care knowledge as dharmic practice: protecting life and social order (bhukti) while cultivating disciplined, ritually aligned action that supports inner refinement (mukti).