
Explanation of the Characteristics of Mudrās (मुद्रालक्षणकथनं)
ယခင်အခန်းတွင် မန္တရများကို ပြသပြီးနောက် ဆွေးနွေးချက်သည် mudrā-lakṣaṇa သို့ ပြောင်းလဲကာ ဘုရားတော်၏ sannidhya (တည်ရှိမှု) နှင့် အခြားပူဇော်ပွဲအကျိုးများကို ဖြစ်စေသော လက်ဟန်အမူအရာများ၏ သတ်မှတ်လက္ခဏာနှင့် လုပ်ဆောင်ပုံများကို ရှင်းလင်းသည်။ နာရဒသည် နှလုံးအနီးတွင် လက်နှစ်ဖက်ပေါင်းကပ်၍ ဂါရဝပြုသည့် Añjali ကို အဓိကမုဒြာအဖြစ် မိတ်ဆက်ကာ ဘက္တိကို နည်းပညာဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းသို့ ဝင်ပေါက်အဖြစ် တည်ထောင်သည်။ ထို့နောက် ဘယ်လက်ကို လက်သီးဆုပ်၍ လက်မကို မတ်တပ်ထားခြင်းနှင့် ညာလက်မ၏ ချုပ်ကိုင်ပုံတို့မှ စ၍ လက်ဖွဲ့စည်းပုံများကို အသေးစိတ်ဖော်ပြကာ mantra-vidyā ၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ကိုယ်ခန္ဓာလှုပ်ရှားမှုကို တိကျစွာ ချမှတ်သည်။ ပူဇော်ပွဲ vyūha အတွင်း သာမန် (sādhāraṇa) နှင့် မသာမန် (asādhāraṇa) မုဒြာများကို ခွဲခြားပြီး လက်ချောင်းသေးမှ စ၍ တဖြည်းဖြည်း ဖြန့်/လွှတ်သွားခြင်းဖြင့် မုဒြာ ၈ မျိုး၏ အစဉ်လိုက်ကို ဖော်ပြသည်။ ထို့ပြင် bīja အသုံးပြုမှုနှင့် siddhi ကဲ့သို့ ရည်ရွယ်ချက်များအပေါ် စာမူကွဲများကို မှတ်သားကာ Varāha-mudrā နှင့် အစဉ်လိုက် aṅganā-mudrās ကို မိတ်ဆက်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ညာဘက်တွင် ထပ်မံချုပ်ကပ်၍ အလားတူပုံစံဖြင့် ပြန်တည်ဆောက်ကာ မှန်ကန်သော ဖွဲ့စည်းပုံသည် mudrā-siddhi—ပုံသဏ္ဌာန်စည်းကမ်းဖြင့် ပူဇော်ပွဲအောင်မြင်မှု—ကို ပေးကြောင်း အတည်ပြုသည်။
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये मन्त्रप्रदर्शनं नाम पञ्चविंशो ऽध्यायः अथ षड्विंशो ऽध्यायः मुद्रालक्षणकथनं नारद उवाच मुद्राणां लक्षणं वक्ष्ये सान्निध्यादिप्रकारकं अञ्जलिः प्रथमा मुद्रा वन्दनी हृदयानुगा
ဤသို့ဖြင့် အာဒီ-မဟာပုရာဏ အဂ္နိပုရာဏ၌ “မန္တရ ပြသခြင်း” ဟူသော အခန်း ၂၅ ပြီးဆုံး၏။ ယခု “မုဒြာ လက္ခဏာ ဖော်ပြခြင်း” ဟူသော အခန်း ၂၆ စတင်သည်။ နာရဒ (Nārada) မိန့်ကြားသည်—“ပူဇော်ပွဲ၌ စာန္နိဓ္ဓိ (အနီးကပ်တည်ရှိမှု) စသည့် အကျိုးသက်ရောက်မှုများကို ဖြစ်စေသော မုဒြာတို့၏ လက္ခဏာကို ငါဖော်ပြမည်။ ပထမ မုဒြာမှာ အဉ္ဇလိ (Añjali) — လက်ဖဝါးနှစ်ဖက်ပေါင်းခြင်းဖြစ်၍ ဂုဏ်ပြုဝတ်ပြုသည့် အမူအရာ၊ နှလုံးနေရာနှင့် ကိုက်ညီစွာ (သို့) နှလုံး၌ ထား၍ ပြုလုပ်ရသည်” ဟု။
Verse 2
ऊर्ध्वाङ्गुष्ठोवाममुष्टिर्दक्षिणाङ्गुष्ठबन्धनं सव्यस्य तस्य चाङ्गुष्ठो यस्य चोर्ध्वे प्रकीर्तितः
လက်ဝဲလက်ကို မုဿ္ဋိ (လက်မုဒ်) အဖြစ် ချုပ်၍ လက်မကို အပေါ်သို့ ထောင်ထားရမည်။ လက်ယာလက်မဖြင့် လက်ဝဲမုဿ္ဋိကို ချုပ်ကပ် (ချည်နှောင်/ကပ်ဆုပ်) ရမည်။ ထိုလက်အနေအထားကို “လက်မ အပေါ်၌ တင်ထားသော” ဟူ၍ ကြေညာထားသည်။
Verse 3
तिस्रः साधरणा व्यूहे अथासाधरणा इमाः कनिष्ठादिविमोकेन अष्टो मुद्रा यथाक्रमं
ဗျူဟာ (vyūha) အတွင်း၌ သာမန် (sādhāraṇa) မုဒြာ သုံးမျိုးရှိ၏။ ယခု အသာမန် (asādhāraṇa) မုဒြာများကို ဆိုမည်။ လက်ချောင်းငယ် (kanīṣṭhā) မှ စ၍ အဆင့်လိုက် ဖြန့်/လွှတ်ခြင်းဖြင့် မုဒြာ ရှစ်မျိုးကို အစဉ်အတိုင်း ရှိသည်ဟု ဆိုထားသည်။
Verse 4
अष्टानां पूर्ववीजानां क्रमशस्त्ववधारयेत् अङ्गुष्ठेन कनिष्टान्तं नमयित्वाङ्गुलित्रयं
ပထမ ဘီဇာ (seed-syllables) ရှစ်လုံး၏ အစဉ်အလာကို အစဉ်လိုက် သေချာသတ်မှတ်ရမည်။ လက်မဖြင့် လက်ချောင်းသေး (လက်ချောင်းငယ်) ထိပ်ကို ကွေးပြီးနောက် လက်ချောင်းသုံးချောင်းကိုလည်း ကွေးရမည်။
Verse 5
ऊर्ध्वं कृत्वा सम्मुखञ्च वीजाय नवमाय वै वामहस्तमथोत्तानं कृत्वार्धं नामयेच्छनैः
အပေါ်သို့ မြှောက်၍ ရှေ့ဘက်သို့ မျက်နှာမူစေပြီး ဘီဇာအတွက် ကိုးမြောက် ဖျန်း/ပန်ကာမုဒြာကို ပြုလုပ်ရမည်။ ထို့နောက် ဘယ်လက်ကို လက်ဖဝါးအပေါ်ဘက်ဖြစ်အောင် ဖွင့်၍ တဖြည်းဖြည်း တစ်ဝက်ခန့် ကွေးရမည်။
Verse 6
सर्वसिद्ध्यै इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः वैराजं नागसंयुतमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाट्ःअः यौ वीजं चाङ्गसंयुतमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः यः सव्येर्धे प्रकीर्तित इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः वराहस्य स्मृता मुद्रा अङ्गनाञ्च क्रमादिमाः एकैकां मोचयेद्बद्ध्वा वाममुष्टो तथागुलीं
“စစ်ဒ္ဓိ အားလုံးရရှိရန်” ဟူ၍ အမှတ်အသားပါ စာမူအချို့တွင် ဖတ်ကြသည်။ အချို့က “ဝိုင်ရာဇ (Vairāja) ကို နာဂ (Nāga) အင်္ဂါရပ်နှင့် ပေါင်းစည်းထားသည်” ဟု ဖတ်ကြသည်။ အခြားသူများက “ဘီဇာ ‘yau’ ကို အင်္ဂ (aṅga) မန္တရများနှင့် တွဲဖက်သည်” ဟု ဖတ်ကြပြီး၊ အချို့က “အက္ခရာ ‘yaḥ’ သည် ဘယ်ဘက်တစ်ဝက်တွင် ကြေညာထားသည်” ဟု ဖတ်ကြသည်။ ထို့နောက် ဝရာဟ (Varāha) ၏ မုဒြာကို သင်ကြားပြီး၊ အင်္ဂနာ (aṅganā) မုဒြာများဖြင့် စတင်သော အစဉ်ကိုလည်း ဆိုသည်။ ဘယ်လက်ကို လက်သီးချုပ်၍ အခြားလက်ချောင်းများကို စီစဉ်ကာ တစ်ချောင်းချင်း အစဉ်လိုက် ဖြေလျော့ရမည်။
Verse 7
आकुञ्चयेत् पूर्वमुद्रां दक्षिणेप्येवमेव च ऊर्ध्वाङ्गुष्ठो वाममुष्ठिर्मुद्रासिद्धिस्ततो भवेत्
အရင်သင်ကြားထားသော မုဒြာကို အရင်ဆုံး ကွေးချုပ် (contract) ရမည်၊ ညာဘက်တွင်လည်း ထိုနည်းတူ ပြုလုပ်ရမည်။ ဘယ်လက်ကို လက်သီးချုပ်၍ လက်မကို အပေါ်သို့ ထောင်ထားလျှင် မုဒြာအောင်မြင်မှု ထိုအခါ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
Añjali (palms joined) is taught first; it functions as a gesture of reverent salutation and is performed in alignment with the heart, establishing devotional orientation and ritual propriety.
By disciplining bodily action into precise mudrā-forms that invoke sannidhya, the chapter links external ritual correctness (karma/ācāra) with inner devotion and concentration, supporting Dharma and ultimately aiding the pursuit of Mukti while enabling efficacious practice (Bhukti).