Shloka 2

प्रचेतसां तपः तथा विष्णु-स्तुतिः

The Pracetases’ Ocean Tapas and Hymn to Vishnu

Devanagari script

हविर्धानात् षड् आग्नेयी धिषणाजनयत् सुतान् प्राचीनबर्हिषं शुक्रं गयं कृष्णं वृजाजिनौ

Transliteration

havirdhānāt ṣaḍ āgneyī dhiṣaṇājanayat sutān prācīnabarhiṣaṃ śukraṃ gayaṃ kṛṣṇaṃ vṛjājinau

Translation

Daripada Havirdhāna, Āgneyī Dhiṣaṇā melahirkan enam putera: Prācīnabarhis, Śukra, Gaya, Kṛṣṇa, serta pasangan Vṛja dan Ajina—zuriat yang, menurut ketetapan Viṣṇu Sang Pengatur Tertinggi, mengembangkan pemerintahan kosmos yang teratur.

Word by Word

• हविर्धानात्: from Havirdhāna
• हविर्धानात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: हविर्धान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन

• षट्: six
• षट्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: षष् (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक, अव्ययवत्/अविकारी; अत्र ‘सुतान्’ इति बहुवचनं विशेषयति

• आग्नेयी: Āgneyī (name)
• आग्नेयी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आग्नेयी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नामधेयम्

• धिषणा: Dhiṣaṇā (name)
• धिषणा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धिषणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तृसमानााधिकरण (आग्नेयी)

• अजनयत्: gave birth to
• अजनयत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (अनद्यतनभूत/imperfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद; उपसर्ग: आ

• सुतान्: sons
• सुतान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• प्राचीनबर्हिषम्: Prācīnabarhiṣa (name)
• प्राचीनबर्हिषम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्राचीन (प्रातिपदिक) + बर्हिष् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (प्राचीनं बर्हिः यस्य) नामधेयम्

• शुक्रम्: Śukra (name)
• शुक्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शुक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; नामधेयम्

• गयम्: Gaya (name)
• गयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; नामधेयम्

• कृष्णम्: Kṛṣṇa (name)
• कृष्णम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कृष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; नामधेयम्

• वृजाजिनौ: Vṛja and Ajina (two names)
• वृजाजिनौ: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृज (प्रातिपदिक) + अजिन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन; द्वन्द्वः (वृजः च अजिनः च) नामधेय-द्वयम्

Speaker

Sage Parāśara (narrating to Maitreya)

Dynasty & Genealogy

Key Kings: Havirdhāna, Dhiṣaṇā (Āgneyī), Prācīnabarhis, Śukra, Gaya, Kṛṣṇa, Vṛja, Ajina

Vaishnava Theology

Vishnu Form: Narayana

Characters & Entities

• Havirdhāna
• Āgneyī
• Dhiṣaṇā
• Prācīnabarhis
• Śukra
• Gaya
• Kṛṣṇa
• Vṛja
• Ajina

FAQs

What is the significance of listing these sons in the Vishnu Purana?

The verse anchors a specific branch of early creation-era genealogy, showing how social and cosmic order proceeds through named progenitors whose descendants structure later dynasties and dharma.

How does Sage Parāśara explain genealogy to Maitreya in this section?

Parāśara presents lineage as a sacred map of continuity—each birth links cosmic creation to historical kingship—so Maitreya can understand how the world’s order unfolds through successive generations.

What is the theological importance of Lord Viṣṇu in this genealogical context?

Even when Viṣṇu is not named in the verse, the Vishnu Purana frames all progeny and succession as operating within Viṣṇu’s supreme governance—creation’s lineages are expressions of His sustaining power.