Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 29

Devanagari script

इति विविधविधानैस्तीर्थयात्रांक्रमेण प्रथितगुणविकासः प्राप्तपुण्योविधाय । हरिमुपहृतभावः पूजयन्सर्वतीर्थं व्रजति परमधाम न्यस्तपापः कथञ्चित्

Transliteration

iti vividhavidhānaistīrthayātrāṃkrameṇa prathitaguṇavikāsaḥ prāptapuṇyovidhāya | harimupahṛtabhāvaḥ pūjayansarvatīrthaṃ vrajati paramadhāma nyastapāpaḥ kathañcit

Translation

Demikianlah, dengan menunaikan ziarah ke tīrtha-tīrtha menurut tertibnya serta pelbagai amalan yang ditetapkan, kebajikan seseorang berkembang nyata dan pahala (puṇya) diperoleh. Dengan hati dipersembahkan kepada Hari, menyembah di setiap tempat suci, ia—setelah melepaskan dosa—akhirnya mencapai kediaman tertinggi (parama-dhāma).

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: समाप्ति/उद्धरणसूचक अव्यय

• विविधविधानैः: by various methods
• विविधविधानैः: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: विविध + विधान (प्रातिपदिक)
• Form: समास: कर्मधारय; नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; करणवाचक

• तीर्थयात्राक्रमेण: in the sequence of pilgrimage
• तीर्थयात्राक्रमेण: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ + यात्रा + क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष (तीर्थयात्रायाः क्रमः); पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• प्रथितगुणविकासः: one whose virtues have become manifest and expanded
• प्रथितगुणविकासः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रथित + गुण + विकास (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• प्राप्तपुण्यः: having obtained merit
• प्राप्तपुण्यः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्राप्त (धातु √आप्) + पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष (प्राप्तं पुण्यं यस्य); कृदन्त (क्त/PPP) 'प्राप्त'; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तृ-विशेषण

• विधाय: having performed
• विधाय: Purva-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: वि-धा (धातु √धा)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वक्रिया

• हरिम्: Hari (Vishnu)
• हरिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• उपहृतभावः: with devotion offered (to Him)
• उपहृतभावः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उप-हृत (धातु √हृ) + भाव (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष (उपहृतो भावो यस्य); कृदन्त (क्त/PPP) 'उपहृत'; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• पूजयन्: worshipping
• पूजयन्: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु √पूज्)
• Form: वर्तमान कृदन्त (शतृ/Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सहक्रिया

• सर्वतीर्थम्: all sacred places (as one whole)
• सर्वतीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; पूजयन् इति कर्म

• व्रजति: goes, attains
• व्रजति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: व्रज् (धातु √व्रज्)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• परमधाम: the supreme abode
• परमधाम: Gati/Karma (Goal/कर्म)
• Type: Noun
• Root: परम + धाम (प्रातिपदिक)
• Form: समास: कर्मधारय; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; गत्यर्थक-क्रियायां लक्ष्य

• न्यस्तपापः: having laid aside sins, sinless
• न्यस्तपापः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नि-स्त (धातु √स्था/√स्त?) + पाप (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष (न्यस्तं पापं यस्य); कृदन्त (क्त/PPP) 'न्यस्त' (from √न्यस्/नि+अस् 'to place down'); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• कथञ्चित्: somehow, in some manner
• कथञ्चित्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कथञ्चित् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (somehow/at any rate)

Speaker

Unspecified (concluding statement of the Ayodhyāmāhātmya passage)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ayodhyā tīrtha-krama (collective)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: a brāhmaṇa interlocutor (vipra)

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim procession moving from one Ayodhyā tīrtha to another in orderly sequence, offering flowers and lamps to Hari at each ford; the final panel shows the pilgrim’s sins falling away as a radiant path opens toward Paramadhāma.

Characters & Entities

• Hari
• Tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is framed as a structured dharmic path: observance + devotion to Hari + worship at tīrthas culminates in liberation-oriented attainment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The collective tīrthas of Ayodhyā, approached in an ordered pilgrimage circuit (krameṇa).

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform tīrtha-yātrā in sequence with prescribed observances and worship Hari at each tīrtha.