Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 43

यस्यास्तीरे पुण्यतोया कूजद्भृंगविहंगमा । सरयूर्नाम तटिनी मानसप्रभवोल्लसा

yasyāstīre puṇyatoyā kūjadbhṛṃgavihaṃgamā | sarayūrnāma taṭinī mānasaprabhavollasā

Di tebingnya mengalir Sungai Sarayū—airnya suci, bergema dengung lebah dan kicau burung—bersinar sebagai sungai yang dikatakan berpunca dari Mānasarovar.

यस्याःof which
यस्याः:
Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; सम्बन्धवाचक-यत्
तीरेon the bank
तीरे:
Adhikarana (Location)
TypeNoun
Rootतीर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
पुण्यholy, meritorious
पुण्य:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formविशेषण-प्रातिपदिक, समासे पूर्वपद
तोयाhaving holy waters
तोया:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतोय (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (पुण्यं तोयं यस्याः सा)
कूजत्cooing, humming
कूजत्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootकूजत् (कृदन्त; √कूज् (धातु) शतृ)
Formवर्तमानकृदन्त (present active participle), समासे पूर्वपद
भृङ्गbee
भृङ्ग:
Sambandha (Qualifier)
TypeNoun
Rootभृङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, समासे मध्यपद (stem)
विहङ्गमाwith birds (and bees)
विहङ्गमा:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootविहङ्गम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (भृङ्गाः विहङ्गमाः च—अत्र 'भृङ्गविहङ्गम' इति समाहार/निर्देश; व्यवहारतः 'भृङ्गादयः विहङ्गमाः')
सरयूःSarayū (river)
सरयूः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसरयू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नामby name
नाम:
Sambandha (Appositional marker)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनामार्थक-अव्यय (indeclinable meaning 'by name')
तटिनीriver
तटिनी:
Karta (Apposition to subject)
TypeNoun
Rootतटिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सरयूः इत्यस्य विशेष्य-समनाधिकरण
मानसMānasa (lake)
मानस:
Sambandha (Source qualifier)
TypeNoun
Rootमानस (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/विशेषणवत्, समासे पूर्वपद (stem; 'Mānasa' lake)
प्रभवorigin, source
प्रभव:
Sambandha (Source)
TypeNoun
Rootप्रभव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, समासे मध्य/उत्तरपद (stem)
उल्लसाshining, resplendent
उल्लसा:
Karta (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootउल्लसत्/उल्लस (कृदन्त; उद्+√लस् (धातु) शतृ/प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वर्तमानार्थे 'उल्लसन्ती' (shining/bright)

Brahmā (deduced for Vaiṣṇavakhaṇḍa narrative context)

Tirtha: Sarayū

Type: river

Scene: A tranquil Sarayū riverbank: clear holy waters, flowering trees, bees hovering, birds calling from branches, pilgrims seated in japa, and a faint suggestion of Mānasarovar’s mythic origin via distant snowy peaks in the background symbolism.

A
Ayodhyā
S
Sarayū
M
Mānasarovar

FAQs

Sacred rivers sanctify a place through purity and life-affirming harmony, supporting pilgrimage, remembrance, and inner cleansing.

The Sarayū River at Ayodhyā, praised as holy and traditionally linked to Mānasarovar.

Not explicit; the emphasis on puṇya-toya implies tīrtha practices such as snāna (ritual bathing) and reverent worship on the riverbank.