Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 123

Devanagari script

वने क्रौंचः सकामो मां मुदा कामयितुमुद्यतः । दृष्टाहं भ्रमता तेन व्याधेनाकृष्य कार्मुकम्

Transliteration

vane krauṃcaḥ sakāmo māṃ mudā kāmayitumudyataḥ | dṛṣṭāhaṃ bhramatā tena vyādhenākṛṣya kārmukam

Translation

Di rimba, burung krauñca jantan yang dipenuhi nafsu bergegas ingin bersatu denganku dalam kegembiraan. Ketika itu aku terlihat oleh pemburu yang merayau, lalu dia menarik busurnya.

Word by Word

• वने: in the forest
• वने: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः (neuter), सप्तमी-विभक्तिः (locative), एकवचनम् (singular)

• क्रौञ्चः: a krauñca bird (male)
• क्रौञ्चः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्रौञ्च (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः (masculine), प्रथमा-विभक्तिः (nominative), एकवचनम् (singular)

• सकामः: desirous; lustful
• सकामः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स+काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः (masculine), प्रथमा-विभक्तिः (nominative), एकवचनम् (singular); विशेषणम् (adjective) क्रौञ्चस्य

• माम्: me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: एकवचनम् (singular), द्वितीया-विभक्तिः (accusative)

• मुदा: with joy; joyfully
• मुदा: Hetu/Prakara (हेतु/प्रकार)
• Type: Noun
• Root: मुद्/मुदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः (feminine), तृतीया-विभक्तिः (instrumental), एकवचनम् (singular); भावे (adverbial sense)

• कामयितुम्: to desire; to make love (to)
• कामयितुम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: कम्/काम् (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
• Form: तुमुनन्तः (infinitive), अव्ययवत् प्रयोगः

• उद्यतः: ready; intent
• उद्यतः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: उद्+यत (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्तः (past participle used adjectivally: 'ready/raised'), पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम् क्रौञ्चस्य

• दृष्टा: (I) was seen
• दृष्टा: Karta/State (कर्ता/भाव)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्तः (past passive participle), स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; अहम्-सम्बन्धः

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: एकवचनम् (singular), प्रथमा-विभक्तिः (nominative)

• भ्रमता: by (him) wandering
• भ्रमता: Kartr̥ (कर्ता-करणभावः)
• Type: Verb
• Root: भ्रम् (धातु) + शतृ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमानकृदन्तः (present active participle, शतृ), पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (instrumental), एकवचनम्; तेन-समन्वयः

• तेन: by him
• तेन: Karana/Agent-instrument (करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः (masculine/neuter), तृतीया-विभक्तिः (instrumental), एकवचनम् (singular)

• व्याधेन: by the hunter
• व्याधेन: Kartr̥ (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्याध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (instrumental), एकवचनम्

• आकृष्य: having drawn/pulled
• आकृष्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: आ+कृष् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (gerund/absolutive)

• कार्मुकम्: bow
• कार्मुकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कार्मुक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः (neuter), द्वितीया-विभक्तिः (accusative), एकवचनम् (singular)

Speaker

Deductive: The same narrator (the krauñcī in past-life account) speaking to a king

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King (nṛpa)

Visual Art Cues

Scene: A male krauñca approaches the female with courtship gestures; the hunter emerges from foliage, eyes fixed, bow lifted; the moment freezes between love and lethal intent.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It juxtaposes instinctual desire and sudden danger, setting up a moral causality narrative common in Māhātmyas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The immediate setting is the Godāvarī forest; the larger frame remains Vastrāpathakṣetra’s Māhātmya in Prabhāsa Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.