Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 9

केनापि दैवयोगेन पुरुषार्थो न सिध्यति । तथापि यत्नः कर्तव्यः पुरुषार्थे विपश्चिता । दैवं पुरुषकारेण विनापि फलति क्वचित्

kenāpi daivayogena puruṣārtho na sidhyati | tathāpi yatnaḥ kartavyaḥ puruṣārthe vipaścitā | daivaṃ puruṣakāreṇa vināpi phalati kvacit

“Dengan takdir semata-mata, tujuan manusia tidak terlaksana. Namun orang bijaksana tetap wajib berusaha dalam puruṣārtha, ikhtiar manusia yang benar. Kerana nasib, tanpa usaha diri sekalipun, hanya kadang-kadang berbuah.”

केनby what/through which
केन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/सम्भावनार्थक-अव्यय (also/even)
दैवयोगेनby the conjunction of fate
दैवयोगेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootदैव (प्रातिपदिक) + योग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (दैवस्य योगः)
पुरुषार्थःhuman effort
पुरुषार्थः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पुरुषस्य अर्थः = मानुषप्रयत्नः)
not
:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-पद (negation particle)
सिध्यतिsucceeds/is accomplished
सिध्यति:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√सिध् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
तथाthus
तथा:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (thus/in that way)
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (even/also)
यत्नःeffort
यत्नः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयत्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
कर्तव्यःmust be done
कर्तव्यः:
Kriya (Predicate adjective/विधेय)
TypeAdjective
Root√कृ (धातु) → कर्तव्य (कृदन्त)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (obligatory/gerundive), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विधेय-विशेषणम् (यत्नः)
पुरुषार्थेin matters of human effort
पुरुषार्थे:
Adhikarana (Domain/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः
विपश्चिताby a wise person
विपश्चिता:
Karana/Agent-association (By the wise/करण)
TypeNoun
Rootविपश्चित् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; ‘विपश्चित्’ (wise person)
दैवम्fate/divine dispensation
दैवम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदैव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
पुरुषकारेणby human exertion
पुरुषकारेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक) + कार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पुरुषस्य कारः = मानुषप्रयत्नः)
विनाwithout
विना:
Apadana (Separation/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formअपादानार्थक-अव्यय (without)
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (even)
फलतिbears fruit/succeeds
फलति:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√फल् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
क्वचित्sometimes
क्वचित्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootक्वचित् (अव्यय)
Formदेश/कालवाचक-अव्यय (sometimes/somewhere)

Nārada (contextual inference within the narrative)

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra

Type: kshetra

Scene: A didactic tableau: Nārada (or a sage-figure) instructs with raised hand in teaching gesture, while warriors and courtiers listen, symbolizing the tension between destiny and effort.

D
Daiva (Fate)
P
Puruṣārtha (Human effort)

FAQs

One should not rely solely on fate; dharmic effort is required, while accepting that destiny may sometimes ripen independently.

The verse occurs within the Vastrāpatha-kṣetra-māhātmya of Prabhāsa Khaṇḍa, framing ethical teaching within the sacred landscape of Vastrāpatha.

No direct ritual is prescribed here; it gives a dharma-teaching about right effort (yatna) and acceptance of fate (daiva).