Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 23

Devanagari script

शीतातपजलक्लिष्टः शिवस्मरणतत्परः । यदि याति नरो याति स भित्त्वा सूर्यमंडलम्

Transliteration

śītātapajalakliṣṭaḥ śivasmaraṇatatparaḥ | yadi yāti naro yāti sa bhittvā sūryamaṃḍalam

Translation

Disengsarakan oleh sejuk, panas dan hujan, namun tekun dalam ingatan kepada Śiva—jika seseorang berjalan demikian, dia mencapai tujuan, seakan-akan menembusi lingkaran matahari.

Word by Word

• शीत: cold
• शीत: —
• Type: Noun
• Root: शीत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग)

• आतप: heat / sunshine
• आतप: —
• Type: Noun
• Root: आतप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग)

• जल: water
• जल: —
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग)

• क्लिष्टः: afflicted
• क्लिष्टः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: क्लिश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकाले कर्मणि कृदन्तः (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासे ‘शीतातपजलक्लिष्टः’ = तैः क्लिष्टः

• शिवस्मरण: remembrance of Shiva
• शिवस्मरण: —
• Type: Noun
• Root: शिव + स्मरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग); षष्ठी-तत्पुरुषः (शिवस्य स्मरणम्)

• तत्परः: intent on / devoted to
• तत्परः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तत्पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘तत्’ विषये परः = तत्पर

• यदि: if
• यदि: —
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: सम्बन्ध-निपात (conditional particle)

• याति: goes
• याति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• याति: goes
• याति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भित्त्वा: having pierced / breaking through
• भित्त्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: भिद् (धातु) + त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Absolutive/Gerund)

• सूर्यमण्डलम्: the solar orb
• सूर्यमण्डलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सूर्य + मण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative, 2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सूर्यस्य मण्डलम्)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Nṛpa (king)

Visual Art Cues

Scene: A lone pilgrim, weather-beaten by alternating sun and rain, walks toward a Śiva shrine; above, a radiant solar orb is symbolically ‘pierced’ by a vertical path of light rising from the pilgrim’s heart to the heavens.

Characters & Entities

• Śiva
• Sūrya-maṇḍala (solar sphere)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Remembrance of Śiva (smaraṇa) turns suffering into liberation-oriented tapas, enabling transcendence beyond worldly limits.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Vastrāpatha-kṣetra, through the exalted fruit promised to the hardship-bearing pilgrim devoted to Śiva.

What ritualistic prescription is mentioned?

Maintain unwavering Śiva-smaraṇa while enduring the natural hardships of the journey.