Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 3

दक्षेणोक्तो महाविष्णुरुवाच परिसांत्वयन् । त्रैगण्यविषया वेदाः संभवंति न चान्यथा

dakṣeṇokto mahāviṣṇuruvāca parisāṃtvayan | traigaṇyaviṣayā vedāḥ saṃbhavaṃti na cānyathā

Disapa demikian oleh Dakṣa, Mahāviṣṇu menjawab sambil menenangkan dengan lembut: “Weda muncul dengan tiga guṇa sebagai medan perhatiannya; memang tidaklah selain itu.”

दक्षेणby Dakṣa
दक्षेण:
Karana/Agent-in-instrumental (करण/कर्तृनिर्देश)
TypeNoun
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/कर्तृनिर्देश), एकवचन
उक्तःaddressed/spoken to
उक्तः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (महाविष्णुः)
महाविष्णुःMahāviṣṇu
महाविष्णुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहाविष्णु (प्रातिपदिक); महा + विष्णु
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
परिसान्त्वयन्comforting/conciliating
परिसान्त्वयन्:
Karta (Agent participle/कर्ता)
TypeVerb
Rootपरि + सान्त्व् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले कृदन्त (शतृ-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि, सहक्रिया (concomitant)
त्रैगण्य-विषयाःhaving the three guṇas as their scope
त्रैगण्य-विषयाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रैगण्य (प्रातिपदिक) + विषय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (वेदाः)
वेदाःthe Vedas
वेदाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), बहुवचन
सम्भवन्तिarise/come to be
सम्भवन्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + भू (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान/Present), प्रथम-पुरुष, बहुवचन, परस्मैपद
not
:
Nishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
and
:
Samuccaya (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
अन्यथाotherwise
अन्यथा:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअन्यथा (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

Mahāviṣṇu

Tirtha: Kedāra (Kedārakṣetra)

Type: kshetra

Scene: Viṣṇu, composed and compassionate, explains to Dakṣa that the Vedas address the tri-guṇa field; the scene shifts from confrontation to philosophical illumination.

D
Dakṣa
M
Mahāviṣṇu
V
Veda
G
Guṇa (sattva-rajas-tamas)

FAQs

Vedic prescriptions often operate within the realm of the three guṇas; higher realization requires discerning their scope and purpose.

The teaching is embedded in Kedāra Khaṇḍa’s sacred narrative setting, not a direct tīrtha-glorification verse.

No specific ritual is prescribed; the verse frames Vedic activity as largely guṇa-conditioned.