Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

लोमश उवाच । ह्ताव तं तारकं संख्ये देवानामजयं ततः । अवध्यं च द्विजश्रेष्ठाः कुमारो जयमाप्तवान्

Transliteration

lomaśa uvāca | htāva taṃ tārakaṃ saṃkhye devānāmajayaṃ tataḥ | avadhyaṃ ca dvijaśreṣṭhāḥ kumāro jayamāptavān

Translation

Lomaśa berkata: Setelah menewaskan Tāraka di medan perang—dia yang tidak dapat ditundukkan oleh para dewa dan dianggap tidak dapat dibunuh—Kumāra (Skanda) memperoleh kemenangan, wahai yang terbaik antara yang dua kali lahir.

Word by Word

• लोमशः: Lomaśa
• लोमशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोमश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• हत्वा: having killed
• हत्वा: Pūrvakāla-kriyā (prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: हन् (धातु) + त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund): ‘having slain’ (पाठे ‘ह्ताव’ = ‘हत्वा’)

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तारकम्: Tāraka (demon)
• तारकम्: Karma (Object/कर्म) (apposition to तम्)
• Type: Noun
• Root: तारक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• संख्ये: in battle
• संख्ये: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संख्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; अधिकरण (location)

• देवानाम्: of the gods
• देवानाम्: Sambandha (genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• अजयम्: unconquered, unconquerable
• अजयम्: Viśeṣaṇa (modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अजय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of तारकम्)

• ततः: then, thereafter
• ततः: Kriyā-viśeṣaṇa (adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb): ‘thereupon/then’

• अवध्यम्: not to be slain, invulnerable
• अवध्यम्: Viśeṣaṇa (modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अवध्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of तम्/तारकम्)

• च: and
• च: Samuccaya (connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• द्विजश्रेष्ठाः: O best of the twice-born (brāhmaṇas)
• द्विजश्रेष्ठाः: Sambodhana (address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी/कर्मधारयभावः: द्विजानां श्रेष्ठाः), पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, बहुवचन

• कुमारः: Kumāra
• कुमारः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुमार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• जयम्: victory
• जयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आप्तवान्: obtained, attained
• आप्तवान्: Kriyā (verbal predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आप् (धातु) + क्तवत् (कृदन्त)
• Form: क्तवत्-प्रत्ययान्त (past active participle used finitely), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अर्थे—लिट्/भूतार्थ (has obtained)

Speaker

Lomaśa

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (contextual listening-site)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka (addressed as dvija-śreṣṭha)

Visual Art Cues

Scene: Battlefield tableau: Kumāra as youthful commander with spear (śakti/vel), radiant armor, leading divine hosts; Tāraka as formidable asura; the moment of decisive strike framed as dharma’s victory.

Characters & Entities

• Lomaśa
• Tāraka
• Kumāra (Skanda)
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine grace empowers Dharma: even the ‘invincible’ falls when cosmic order is restored through the Lord’s son, Kumāra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader context is Kedārakhaṇḍa (Kedāra region); this verse itself focuses on Kumāra’s victory rather than a single tirtha act.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it is narrative praise (stuti/itihāsa) of Kumāra’s triumph.