Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 73

निरीक्षितस्तृतीयेन चक्षुषा परमेण हि । मदनस्तत्क्षणादेव ज्वालामालावृतोऽभवत् । हाहाकारो महानासीद्देवानां तत्र पश्यताम्

nirīkṣitastṛtīyena cakṣuṣā parameṇa hi | madanastatkṣaṇādeva jvālāmālāvṛto'bhavat | hāhākāro mahānāsīddevānāṃ tatra paśyatām

Sesungguhnya, apabila dipandang oleh mata ketiga yang tertinggi, Kāma (Madana) seketika diselubungi rangkaian nyala api. Ketika para dewa menyaksikan di sana, terdengarlah jeritan dukacita yang besar.

nirīkṣitaḥwas looked at
nirīkṣitaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootnir + īkṣ (धातु) + kta (कृत् प्रत्यय)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः (having been looked at)
tṛtīyenawith the third
tṛtīyena:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Roottṛtīya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (with the third)
cakṣuṣāwith the eye
cakṣuṣā:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootcakṣus (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्
parameṇasupreme
parameṇa:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootparama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (supreme)
hiindeed
hi:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formअव्ययम्; निपात (indeed)
madanaḥMadana
madanaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootmadana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
tatkṣaṇātfrom that instant
tatkṣaṇāt:
Apadana (Source/अपादान)
TypeIndeclinable
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + kṣaṇa (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाववत् प्रयोगः; पञ्चमी-अर्थे (from that very moment)
evajust; indeed
eva:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्ययम्; अवधारण-निपात (just/only)
jvālāmālāvṛtaḥcovered by a garland of flames
jvālāmālāvṛtaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootjvālā (प्रातिपदिक) + mālā (प्रातिपदिक) + āvṛta (kṛ: ā-vṛ (धातु) + kta)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (ज्वालामालया आवृतः)
abhavatbecame
abhavat:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootbhū (धातु)
Formलङ्-लकारः (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
hāhākāraḥa cry of ‘hā hā’ (lament)
hāhākāraḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roothāhākāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ध्वनिवाचक-नाम
mahāngreat
mahān:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootmahat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (great)
āsītwas
āsīt:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootas (धातु)
Formलङ्-लकारः (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
devānāmof the gods
devānām:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (सम्बन्ध), बहुवचनम्
tatrathere
tatra:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्ययम्; देशवाचक (there)
paśyatāmwhile (they) were watching
paśyatām:
Sambandha (Genitive absolute/सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootpaśy (धातु; dṛś)
Formशतृ/शानच्-प्रत्ययान्त-प्रयोगः; षष्ठी-बहुवचनम् (genitive plural of present participle: of those who were watching)

Narrator (Sūta/Lomaharṣaṇa in Māheśvarakhaṇḍa context)

Tirtha: Kedāra

Type: kshetra

Listener: Brāhmaṇa sages (explicitly addressed: ‘dvijāḥ’)

Scene: Śiva’s third eye opens like a sun; a stream of flame wreathes Kāma instantly; devas recoil, hands raised, faces stricken; the air filled with blazing garlands.

Ś
Śiva (implied by third eye)
K
Kāmadeva (Madana)
D
Devas

FAQs

Desire (kāma) is powerless before Śiva’s higher vision; spiritual realization burns away impulsive passion.

The setting is the Kedāra sacred landscape within the Kedārakhaṇḍa of the Māheśvarakhaṇḍa.

No explicit rite is prescribed here; it narrates the event of Kāma being consumed by fiery power.