Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 5
Devanagari script
नैरृतस्तत्क्षणादेव कपोतोऽभूत्ततो गतः । पाशी कपिंजलो भूत्वा वायुः पारावतोऽभवत्
Transliteration
nairṛtastatkṣaṇādeva kapoto'bhūttato gataḥ | pāśī kapiṃjalo bhūtvā vāyuḥ pārāvato'bhavat
Translation
Nairṛta serta-merta menjadi burung merpati lalu pergi. Varuṇa, pemegang jerat (pāśa), menjadi burung francolin; dan Vāyu menjadi burung tekukur (dove).
Word by Word
नैरृतःNairṛta
नैरृतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनैरृत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; निरृतिदेवता/दिक्पालविशेष
तत्क्षणात्from that very moment
तत्क्षणात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootतत् (सर्वनाम) + क्षण (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (तस्मिन् क्षणे/तत्-क्षण), पञ्चमी (Ablative/5th), एकवचन; नपुंसकलिङ्ग
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात
कपोतःa pigeon
कपोतः:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृसमनाधिकरण)
TypeNoun
Rootकपोत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अभूत्became
अभूत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलुङ्-लकार (Aorist), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद
ततःthen/from there
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb): क्रम/स्थान ‘then/from there’
गतःwent
गतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पाशीthe noose-bearer (Varuṇa)
पाशी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपाशिन्/पाशि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘पाशधारी’ इत्यर्थे (one bearing a noose)
कपिंजलःa francolin/partridge
कपिंजलः:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृसमनाधिकरण)
TypeNoun
Rootकपिंजल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Purvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (Gerund)
वायुःVāyu (wind-god)
वायुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पारावतःa dove
पारावतः:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृसमनाधिकरण)
TypeNoun
Rootपारावत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अभवत्became
अभवत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद
Speaker
Lomaśa (narration continues)
Visual Art Cues
Scene: Nairṛta becomes a pigeon and darts away; Varuṇa becomes a francolin; Vāyu becomes a dove—three birds in motion across a sky transitioning from city glow to wild horizon.
Characters & Entities
N
NairṛtaV
Varuṇa (Pāśī)V
VāyuFAQs
Cosmic guardians may hide their identities to preserve order; form is secondary to function in dharma.
No specific tīrtha is praised in this line; it continues the migration narrative within Kedārakhaṇḍa.
None.