Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 11

Devanagari script

अन्याननादजायंत तित्तिरा विश्वरूपिणः । एवं हतो विश्वरूपः शक्रेण मंदभागिना

Transliteration

anyānanādajāyaṃta tittirā viśvarūpiṇaḥ | evaṃ hato viśvarūpaḥ śakreṇa maṃdabhāginā

Translation

Dari mulut yang satu lagi, burung partridge (tittira) lahir daripada Viśvarūpa. Demikianlah Viśvarūpa dibunuh oleh Śakra (Indra), yang bernasib malang itu.

Word by Word

• अन्य: from another
• अन्य: Apadana (अपादान)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative); एकवचन; विशेषणम् (आननात्)

• आननात्: from the mouth/face
• आननात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: आनन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative); एकवचन

• अजायन्त: were born
• अजायन्त: Kriya (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past); प्रथम-पुरुष (3rd person); बहुवचन; आत्मनेपद

• तित्तिराः: partridges/quails (tittiras)
• तित्तिराः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तित्तिर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative); बहुवचन

• विश्वरूपिणः: of Viśvarūpa (the many-formed one)
• विश्वरूपिणः: Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: विश्व + रूपिन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (विश्वं रूपं यस्य/विश्व-रूपिन्); पुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive); एकवचन; सम्बन्धे (विश्वरूपस्य)

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (adverb of manner)

• हतः: slain
• हतः: Kriya (विधेय/परिणाम)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु) → हत (क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; कर्मणि प्रयोगे विधेय-विशेषणम्

• विश्वरूपः: Viśvarūpa
• विश्वरूपः: Karma (कर्म) / Karta (in passive sense, patient)
• Type: Noun
• Root: विश्व + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (विश्वः रूपः यस्य/विश्वरूपः); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• शक्रेण: by Śakra (Indra)
• शक्रेण: Kartr-karana (कर्ता in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental); एकवचन

• मन्दभागिना: by the ill-fated one
• मन्दभागिना: Kartr-karana (कर्ता in passive/करण)
• Type: Adjective
• Root: मन्द + भागिन् (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (मन्दः भागः यस्य/मन्दभागिन्); पुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental); एकवचन; विशेषणम् (शक्रेण)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: Partridge-birds arise from another mouth of Viśvarūpa; Indra stands marked by the narrator’s judgment—‘ill-fated’—as the cosmic order darkens.

Characters & Entities

• Viśvarūpa
• Śakra (Indra)
• Tittira (bird)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Power without dharma becomes misfortune; adharma turns even a ruler of heaven into “mandabhāgin” (ill-fated).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it continues the Kedārakhaṇḍa moral narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse concludes the slaying episode and its mythic aftermath.