Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 51

Devanagari script

निर्मथ्यमानादुदधेरभवत्सूर्यवर्चसम् । रत्नानामुत्तमं रत्नं कौस्तुभाख्यं महाप्रभम्

Transliteration

nirmathyamānādudadherabhavatsūryavarcasam | ratnānāmuttamaṃ ratnaṃ kaustubhākhyaṃ mahāprabham

Translation

Dari lautan yang sedang dikacau itu terbitlah sinar laksana matahari—permata terunggul antara segala ratna, batu mulia bernama Kaustubha yang berkilau agung.

Word by Word

• निर्मथ्यमानात्: from (the ocean) being churned
• निर्मथ्यमानात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Adjective
• Root: निर्मथ् (धातु) + शानच्/मान (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (वर्तमानकाले कर्मणि/भावे), शानच्-प्रत्ययान्त; पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-सम्भाव्य (सन्दर्भे ‘उदधेः’ इति षष्ठी-सम्बन्धेन ‘मथ्यमानात्’ = ‘मथ्यमानात् (उदधेः)’

• उदधेः: of the ocean
• उदधेः: Shashthi-sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: उदधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन

• अभवत्: arose/was produced
• अभवत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद

• सूर्यवर्चसम्: sun-bright, having solar radiance
• सूर्यवर्चसम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सूर्य + वर्चस् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सूर्यस्य वर्चः इव/सूर्यवर्चस्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• रत्नानाम्: of gems
• रत्नानाम्: Shashthi-sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: रत्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन

• उत्तमम्: best, supreme
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषणम् (रत्नम् इति)

• रत्नम्: a gem
• रत्नम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रत्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• कौस्तुभाख्यम्: named ‘Kaustubha’
• कौस्तुभाख्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कौस्तुभ + आख्य (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कौस्तुभ इति आख्या यस्य/कौस्तुभ-आख्य); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (रत्नम्)

• महाप्रभम्: of great splendor
• महाप्रभम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा + प्रभ (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (महान् प्रभः/प्रभा यस्य); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (रत्नम्)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (narrative frame)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: From the churning ocean, a sun-like blaze condenses into the supreme jewel Kaustubha, hovering above foaming waves while devas and asuras strain at Vāsuki-rope around Mandara.

Characters & Entities

• Kaustubha
• Kṣīrasāgara (Ocean of Milk)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Inner churning—disciplined striving—reveals the ‘supreme jewel’: spiritual luminosity and divine favor.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse occurs in Kedārakhaṇḍa but narrates a pan-Purāṇic event; no single tirtha is named here.

What ritualistic prescription is mentioned?

None stated; the verse identifies the emergence of Kaustubha as a divine treasure.