Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 44

मुख्यत्वं सर्वतीर्थानामर्घं चापि पितामहात् । किंतु नात्मगुणा वाच्याः सतामेतत्सदा व्रतम् । परोक्षेपि स्वप्रशंसा ब्रह्माणमपि चालयेत्

mukhyatvaṃ sarvatīrthānāmarghaṃ cāpi pitāmahāt | kiṃtu nātmaguṇā vācyāḥ satāmetatsadā vratam | parokṣepi svapraśaṃsā brahmāṇamapi cālayet

Walaupun tempat ini memegang keutamaan antara segala tīrtha dan menerima penghormatan (arghya) bahkan daripada Pitāmaha (Brahmā), namun seseorang tidak wajar mengisytiharkan kebajikan dirinya—itulah vrata yang kekal bagi orang suci. Bahkan pujian diri secara tersirat pun dapat menggoncangkan Brahmā.

मुख्यत्वम्pre-eminence
मुख्यत्वम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमुख्यत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
सर्वतीर्थानाम्of all pilgrimage-places
सर्वतीर्थानाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारयः (all + tīrthas)
अर्घम्value/honor
अर्घम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअर्घ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात (conjunction)
अपिalso
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle)
पितामहात्from Pitāmaha (Brahmā)
पितामहात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootपितामह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन
किंतुbut
किंतु:
Sambandha (Contrast/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootकिंतु (अव्यय)
Formव्यतिरेकबोधक-अव्यय (adversative conjunction: 'but')
not
:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation)
आत्मगुणाःone's own merits
आत्मगुणाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक) + गुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (one's own qualities)
वाच्याःshould be spoken (of)
वाच्याः:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formकृदन्त (gerundive/णीयत् or यत् sense: 'to be spoken'), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विधेय (predicative)
सताम्of the good/virtuous
सताम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
एतत्this
एतत्:
Karta (Subject complement/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
सदाalways
सदा:
Sambandha (Temporal/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
व्रतम्vow/principle
व्रतम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootव्रत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
परोक्षेin absence/behind one's back
परोक्षे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपरोक्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle: 'even')
स्वप्रशंसाself-praise
स्वप्रशंसा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + प्रशंसा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (praise of oneself)
ब्रह्माणम्Brahmā
ब्रह्माणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootब्रह्मन्/ब्रह्मा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle)
चालयेत्might shake/disturb
चालयेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootचल् (धातु)
Formविधिलिङ्-लकार (Optative/Potential), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

Dharma (personified)

Tirtha: महीसागर-संगम

Type: sangam

Scene: धर्म-उपदेश का दृश्य: एक महात्मा/धर्म-देवता विनय का नियम बताता है; पीछे संगम-तीर्थ का वैभव; ब्रह्मा का सूक्ष्म संकेत (कमलासन/हंस/वेद) ‘अहंकार-चंचलता’ के रूपक रूप में।

B
Brahmā (Pitāmaha)
D
Dharma
G
Guha (contextual addressee)
T
Tīrthas

FAQs

True holiness is paired with humility; saints keep a vow of not advertising their own greatness, even when it is real.

The same premier tīrtha/saṅgama under discussion in this adhyāya—described as foremost among pilgrimage places and honored by Brahmā.

A moral-vrata is prescribed: refrain from speaking of one’s own virtues (avoid sva-praśaṁsā).