Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 66

आवर्ताख्यस्त्वयं दोषो राजसः स महाभयः । भ्राम्यते यन्निरालम्बं मनो दोषैश्च योगिनः

āvartākhyastvayaṃ doṣo rājasaḥ sa mahābhayaḥ | bhrāmyate yannirālambaṃ mano doṣaiśca yoginaḥ

Kecacatan yang dinamakan Āvarta ini bersifat rājasa dan sangat menakutkan. Oleh kecacatan-kecacatan ini, minda yogi yang tanpa sandaran mula berpusing dan mengembara.

आवर्ताख्यःnamed ‘āvarta’
आवर्ताख्यः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआवर्त + आख्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (आवर्त-आख्यः = ‘आवर्त’ इति आख्या यस्य)
तुindeed / but
तु:
Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक अव्यय (particle: ‘but/indeed’)
अयम्this
अयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
दोषःdefect
दोषः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदोष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
राजसःrajasic
राजसः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootराजस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण
सःthat
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
महाभयःgreatly fearful / a great danger
महाभयः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा + भय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारयः (महद् भयम्)
भ्राम्यतेwanders / reels
भ्राम्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभ्रम् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद
यत्which
यत्:
Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्ध-सूचक सर्वनाम (relative)
निरालम्बम्without support
निरालम्बम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootनिर् + आलम्ब (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (क्रियाविशेषणवत्)
मनःmind
मनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
दोषैःby defects
दोषैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootदोष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)
योगिनःof the yogin
योगिनः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयोगिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced for Māheśvarakhaṇḍa narrative frame)

Scene: A yogin in a storm of swirling winds and dust (rajas), leaves and embers circling; a steady liṅga or mantra-flame stands as the only unmoving axis, inviting the mind to anchor.

Ā
Āvarta

FAQs

Rājasic agitation can seize even a practitioner, making the mind spin restlessly; steadiness requires guarding against such defects.

No; the verse is a psychological-spiritual diagnosis, not a tīrtha-māhātmya passage.

None explicitly; it implies the need for anchoring practices (dhyāna, vairāgya, guru-upadeśa) to prevent mental whirl.