Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 59

Devanagari script

अहंकार स्ततो जातः सत्त्वराजसतामसः । तमो रजस्त्वमापद्य रजः सत्त्वगुणं नयेत्

Transliteration

ahaṃkāra stato jātaḥ sattvarājasatāmasaḥ | tamo rajastvamāpadya rajaḥ sattvaguṇaṃ nayet

Translation

Kemudian bangkitlah ahaṃkāra (prinsip keakuan), yang bersifat sattva, rajas dan tamas. Tamas cenderung menuju rajas, dan rajas pula membawa kepada mutu sattva.

Word by Word

• अहंकारः: ego (ahaṃkāra)
• अहंकारः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + कार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘अहं’ इति कारः/भावः (ego-sense)

• स्ततः: therefrom/then
• स्ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (अपभ्रंश/पाठान्तररूपेण) — अर्थतः ‘ततः’ (therefrom/then)

• जातः: arose/was born
• जातः: Kriya (Result/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जन् (धातु) जनने
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘born/arisen’

• सत्त्वराजसतामसः: of the nature of sattva, rajas, and tamas
• सत्त्वराजसतामसः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सत्त्व (प्रातिपदिक) + राजस (प्रातिपदिक) + तामस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — त्रयाणां गुणानां द्वन्द्वसमासः; अहंकारस्य विशेषणम् (‘sattvic-rajasic-tamasic’)

• तमः: tamas
• तमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — here as subject in next clause

• रजस्त्वम्: the state of rajas
• रजस्त्वम्: Karma (Object/Result-state)
• Type: Noun
• Root: रजस् (प्रातिपदिक) + त्व (भावप्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — ‘rajastva’ (state of rajas)

• आपद्य: having attained
• आपद्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: आ (उपसर्ग) + √पद् (धातु) गतौ/आपत्तौ
• Form: कृदन्त (क्त्वा-प्रत्यय, अव्ययभाव) — ‘having attained/entering’

• रजः: rajas
• रजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सत्त्वगुणम्: the sattva-guṇa
• सत्त्वगुणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सत्त्व (प्रातिपदिक) + गुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — ‘सत्त्वस्य गुणः’ (the guṇa of sattva)

• नयेत्: should lead/bring
• नयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √नी (धातु) नयने
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन — ‘should lead/bring’

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced, Māheśvarakhaṇḍa narrative style)

Visual Art Cues

Scene: Three layered forms of ahaṃkāra: dark heavy base (tamas) rising into red restless middle (rajas) and culminating in white luminous crown (sattva), with an ascetic/pilgrim climbing steps between them.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Inner transformation is possible: inertia (tamas) can be stirred into disciplined action (rajas), and action refined into clarity (sattva).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is named; the verse is a guṇa-based psychology and cosmology teaching.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is prescribed; it implies purification through cultivating sattva.