Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 5

गंगादिकानि तीर्थानि यानि प्रोचुर्दिवौकसः । इदं यावत्सरस्तावत्सर्वैरत्र समुष्यताम्

gaṃgādikāni tīrthāni yāni procurdivaukasaḥ | idaṃ yāvatsarastāvatsarvairatra samuṣyatām

“Biarlah semua tīrtha suci, bermula dengan Gaṅgā—sebagaimana disebut oleh para dewa—berkumpul dan kekal di sini selama tasik ini masih ada.”

गङ्गादिकानिGanga and other (sacred)
गङ्गादिकानि:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootगङ्गा + आदि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; विशेषण (tīrthāni इति विशेष्यस्य)
तीर्थानिpilgrimage places
तीर्थानि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन
यानिwhich
यानि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम
प्रोचुःdeclared, proclaimed
प्रोचुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु)
Formलिट् (परोक्शभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद
दिवौकसःthe gods (heaven-dwellers)
दिवौकसः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदिव् + ओकस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘दिवि ओकः येषाम्’ (देवाः)
इदम्this
इदम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
यावत्as long as
यावत्:
Avyaya (Adverbial/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (प्रातिपदिक/अव्ययार्थक)
Formअव्यय; परिमाण/अवधि-वाचक (as long as)
सरःthe lake
सरः:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तावत्so long
तावत्:
Avyaya (Adverbial/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (प्रातिपदिक/अव्ययार्थक)
Formअव्यय; तादृश-परिमाणवाचक (so long/that long)
सर्वैःby all (of us)
सर्वैः:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण
समुष्यताम्let (them) reside
समुष्यताम्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + वस् (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ/Imperative), प्रथमपुरुष, बहुवचन, आत्मनेपद; विधिलिङ्गार्थे ‘let (them) dwell’

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating divine resolve (deduced)

Tirtha: सर्वतीर्थ-सरस् (गङ्गादि-तीर्थ-समाहार-सरः)

Type: kund

Scene: देवाः सरसः तटे संकल्पं कुर्वन्ति—‘गङ्गादि सर्वतीर्थानि अत्र समुष्यताम्’; सरसि दिव्य-प्रभा, जलमध्ये तीर्थदेवताः सूक्ष्मरूपेण समागच्छन्ति।

G
Gaṅgā
D
Devas
T
Tīrthas

FAQs

A single sanctified place can carry the concentrated merit of many tīrthas when divinely established and faithfully approached.

A lake described in this adhyāya is exalted as a ‘gathering-place of all tīrthas’; the verse highlights Gaṅgā foremost among them.

The implied practice is tīrtha-snāna—bathing in a place where the waters of many holy sites are believed to abide.