Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 57
Devanagari script
तावच्छक्रगजो भीतो मुक्त्वा नादं सुभैरवम् । ध्रियमाणोऽपि यत्नेन चकोर इव तिष्ठति
Transliteration
tāvacchakragajo bhīto muktvā nādaṃ subhairavam | dhriyamāṇo'pi yatnena cakora iva tiṣṭhati
Translation
Ketika itu gajah Indra ketakutan lalu mengaum dengan suara yang amat menggerunkan. Walau ditahan dengan sekuat tenaga, ia tetap terpaku—bagaikan burung cakora.
Word by Word
तावत्so long/then (until that point)
तावत्:
Adhikarana (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय (काल/परिमाणवाचक अव्यय) — ‘तावत्’ = ‘तावद्/तावत्कालम्’
शक्रगजःIndra’s elephant
शक्रगजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशक्र (प्रातिपदिक) + गज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शक्रस्य गजः)
भीतःfrightened
भीतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootभी (धातु) → भीत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle)
मुक्त्वाhaving released/letting out
मुक्त्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootमुच् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (absolutive/gerund)
नादम्a roar/sound
नादम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
सुभैरवम्very terrifying
सुभैरवम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + भैरव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘सु-भैरव’ = अत्यन्तभैरवः (intensifying prefix)
ध्रियमाणःbeing held
ध्रियमाणः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootधृ (धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि वर्तमानकाले शानच्-प्रत्ययान्त (passive present participle)
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (निपात/समुच्चय/अपि=even/also)
यत्नेनwith effort
यत्नेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयत्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
चकोरःa cakora bird
चकोरः:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootचकोर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
इवlike/as if
इव:
Upamana-marker (उपमासूचक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय (उपमावाचक निपात)
तिष्ठतिstands/remains
तिष्ठति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta), narrating to the sages (deduced)
Visual Art Cues
Scene: Airāvata, eyes wide with terror, releases a dreadful trumpet; attendants strain to restrain him, yet he freezes in place, poised like a cakora bird—still, alert, and tense amid dust and clamor.
Characters & Entities
I
Indra (Śakra)Ś
Śakragaja (Airāvata, implied)FAQs
Even the mightiest supports of kingship can falter; steadiness must be regained through discipline and restraint.
No holy site is referenced.
None.