Previous Mantra

Mantra 43

Rishi: Adhvaryu tradition (yajuṣ)
Devata: Vanaspati; Svadhiti as addressed agent; cosmic regions as implicit referents
Chandas: Yajuṣ (prose)

द्यां मा ले॑खीर॒न्तरि॑क्षं॒ मा हि॑ᳪसीः पृथि॒व्या सम्भ॑व । अ॒यᳪ हि त्वा॒ स्वधि॑ति॒स्तेति॑जानः प्रणि॒नाय॑ मह॒ते सौ॑भगाय । अत॒स्त्वं दे॑व वनस्पते श॒तव॑ल्शो॒ वि रो॑ह स॒हस्र॑वल्शा॒ वि व॒यᳪ रु॑हेम

dyā́ṃ mā́ lekhīr antárikṣaṃ mā́ hiṃsīḥ pṛthivyā́ḥ sámbhava | ayáṃ hí tvā svádhitiḥ téti-jānaḥ prá nināya maháte sáubhagāya | atáḥ tvaṃ deva vanaspate śatá-valśo ví roha sahásra-valśā ví vayáṃ ruhema

Janganlah engkau menghiris langit; janganlah mencederakan ruang-antara (antarikṣa): dari bumi hendaklah engkau terbit. Kerana kapak ini, mengenal engkau, telah membawa engkau keluar demi tuah yang besar. Maka, wahai Dewa Penguasa Hutan (Vanaspati), tumbuhlah kembali dengan seratus pucuk, tumbuhlah kembali dengan seribu pucuk; dan semoga kami pun tumbuh dan berkembang.

द्याम् । मा । ले॑खीः । अ॒न्तरि॑क्षम् । मा । हि॑ᳪसीः । पृथि॒व्याः । सम्भ॑व । अ॒यम् । हि । त्वा । स्वधि॑तिः । तेति॑-जानः । प्र-नि॒नाय॑ । मह॒ते । सौ॑-भागाय । अतः । त्वम् । देव । वनस्पते । श॒त-व॑ल्शः । वि । रो॑ह । स॒हस्र॑-व॑ल्शाः । वि । व॒यम् । रु॑हेम ।

द्याम्heaven (as object)
द्याम्:
कर्म
TypeNoun
Rootद्यौ (प्रातिपदिक)
माdo not
मा:
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध)
लेखीः(you) should cut/scratch
लेखीः:
TypeVerb
Rootलिख्
अन्तरिक्षम्mid-air, atmosphere
अन्तरिक्षम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
माdo not
मा:
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध)
हिꣳसीः(you) should injure
हिꣳसीः:
TypeVerb
Rootहिंस्
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
सम्together, completely
सम्:
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग)
भवbe, become
भव:
TypeVerb
Rootभू
अयम्this (one)
अयम्:
कर्ता
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्वधितिःaxe
स्वधितिः:
कर्ता
TypeNoun
Rootस्वधिति (प्रातिपदिक)
तेof you, your
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
जानःknowing
जानः:
कर्ता
TypeVerb
Rootज्ञा
प्रforth, forward
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग)
निनायhas led, led forth
निनाय:
TypeVerb
Rootनी
महतेfor great (purpose)
महते:
सम्प्रदान
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
सौभागायfor good fortune
सौभागाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootसौभाग्य (प्रातिपदिक)
अतःtherefore, from this
अतः:
TypeIndeclinable
Rootअतः
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देवO god
देव:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
वनस्पतेO lord of the forest (tree)
वनस्पते:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootवनस्पति (प्रातिपदिक)
शतवल्शःhaving a hundred shoots/branches
शतवल्शः:
कर्ता (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशत-वल्श (प्रातिपदिक; समास)
विapart, forth
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
रोहgrow, rise
रोह:
TypeVerb
Rootरुह्
सहस्रवल्शाःhaving a thousand shoots/branches
सहस्रवल्शाः:
कर्ता (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसहस्र-वल्श (प्रातिपदिक; समास)
विforth
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
वयम्we
वयम्:
कर्ता
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रुहेमmay (we) grow/ascend
रुहेम:
TypeVerb
Rootरुह्
V
Vanaspati (Lord of the Forest)
S
Svadhiti (the Axe, as empowered instrument)
D
Dyauḥ (Heaven/Sky)
A
Antarikṣa (Mid-air/Atmosphere)
P
Pṛthivī (Earth)