Mantra 35

Rishi: Yājñavalkya-tradition.

Devata: Candra; Vanaspati-gaṇa; Savitṛ; Vāta; Akūpāra; Hri.

Chandas: Yajus (prose).

Samhita Patha (Devanagari)

पु॒रु॒ष॒मृ॒गश्च॒न्द्रम॑सो गो॒धा काल॑का दार्वाघा॒टस्ते वन॒स्पती॑नां कृक॒वाकु॑ः सावि॒त्रो ह॒ᳪसो वात॑स्य ना॒क्रो मक॑रः कुली॒पय॒स्तेऽकू॑पारस्य ह्रि॒यै शल्य॑कः

Transliteration

puruṣamṛgáś candrámaso godhā́ kā́lakā dārvāghā́ṭas te vanaspátīnām kṛkavā́kuḥ sāvitró haṃsó vā́tasya nā́kro mákaraḥ kulī́payas te ’kūpā́rasya hriyái śalyákaḥ

Translation

Purushamṛga (manusia-binatang) adalah milik Bulan; godhā (iguana), kālaka, dan pemukul kayu—itulah milik para Penguasa hutan. Kṛkavāku adalah milik Savitṛ; haṃsa (angsa) milik Angin. Buaya, makara, dan kulīpaya—itulah milik Akūpāra; bagi Hrī (kesantunan/rahmat) adalah śalyaka.

Padapatha (Word Analysis)

पुरुषमृगः । चन्द्रमसः । गोधा । कालका । दार्वाघाटः । ते । वनस्पतीनाम् । कृकवाकुः । सावित्रः । हंसः । वातस्य । नाक्रः । मकरः । कुलीपयः । ते । अकूपारस्य । ह्रियै । शल्यकः ।

Word by Word

• पुरुषमृगः: the ‘man-beast’ (a kind of animal)
• पुरुषमृगः: Kartā
• Type: Noun
• Root: पुरुष-मृग (प्रातिपदिक)

• चन्द्रमसः: of the Moon
• चन्द्रमसः: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: चन्द्रमस् (प्रातिपदिक)

• गोधा: the iguana / monitor-lizard
• गोधा: Kartā
• Type: Noun
• Root: गोधा (प्रातिपदिक)

• कालका: Kālakā (a named creature/bird)
• कालका: Kartā
• Type: Noun
• Root: कालका (प्रातिपदिक)

• दार्वाघाटः: Dārvāghāṭa (a named creature/bird)
• दार्वाघाटः: Kartā
• Type: Noun
• Root: दार्वाघाट (प्रातिपदिक)

• ते: these / they
• ते: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• वनस्पतीनाम्: of the forest-trees / lords of the forest
• वनस्पतीनाम्: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: वनस्पति (प्रातिपदिक)

• कृकवाकुः: Kṛkavāku (a named bird/creature)
• कृकवाकुः: Kartā
• Type: Noun
• Root: कृकवाकु (प्रातिपदिक)

• सावित्रः: belonging to Savitṛ / solar
• सावित्रः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: सावित्र (प्रातिपदिक)

• हंसः: the swan / goose
• हंसः: Kartā
• Type: Noun
• Root: हंस (प्रातिपदिक)

• वातस्य: of the Wind
• वातस्य: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: वात (प्रातिपदिक)

• नाक्रः: the crocodile
• नाक्रः: Kartā
• Type: Noun
• Root: नाक्र (प्रातिपदिक)

• मकरः: the makara (sea-monster)
• मकरः: Kartā
• Type: Noun
• Root: मकर (प्रातिपदिक)

• कुलीपयः: Kulīpaya (a named aquatic creature)
• कुलीपयः: Kartā
• Type: Noun
• Root: कुलीपय (प्रातिपदिक)

• ते: these / they
• ते: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• अकूपारस्य: of Akūpāra (the ‘unfathomable’, cosmic tortoise/ocean)
• अकूपारस्य: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: अकूपार (प्रातिपदिक)

• ह्रियै: for modesty / for Hri (personified Modesty)
• ह्रियै: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: ह्रि (स्त्री; प्रातिपदिक)

• शल्यकः: the porcupine (śalyaka)
• शल्यकः: Kartā
• Type: Noun
• Root: शल्यक (प्रातिपदिक)

Entities Mentioned

• Candra (Moon)
• Vanaspati-gaṇa (Lords of the forest/vegetal powers)
• Savitṛ
• Vāta (Wind)
• Akūpāra
• Hrī (Modesty/Grace)