Mantra 58
Rishi: Not specified in the VS citation; traditionally assigned per anuvāka in ancillary indices.
Devata: Savitṛ (with Pūṣan as attendant/secondary focus).
Chandas: Not determinable with certainty from the excerpt alone (requires pada-count verification against the full anuvāka tradition).
Samhita Patha (Devanagari)
सूर्य॑रश्मि॒र्हरि॑केशः पु॒रस्ता॑त्सवि॒ता ज्योति॒रुद॑याँ॒२ अज॑स्रम् । तस्य॑ पू॒षा प्र॑स॒वे या॑ति वि॒द्वान्त्स॒म्पश्य॒न्विश्वा॒ भुव॑नानि गो॒पाः
Transliteration
sū́ryaraśmír hárikeśaḥ purástāt savitā́ jyótir údāyā̃́ ajásram | tásya pūṣā́ prasavé yā́ti vidvā́n sampáśyan víśvā bhúvanāni gopā́ḥ
Translation
Savitṛ yang bersinar dengan sinar Surya, yang bersurai keemasan, terbit di timur—cahaya yang tidak putus-putus. Dengan dorongan-Nya Pūṣan, yang bijaksana, melangkah maju, memerhati segala alam, sang penjaga.
Padapatha (Word Analysis)
सूर्य॑-रश्मिः । हरि॑-केशः । पु॒रस्ता॑त् । सवि॒ता । ज्योतिः॑ । उद॑यान् । अज॑स्रम् । तस्य॑ । पू॒षा । प्र॑स॒वे । या॑ति । वि॒द्वान् । स॒म्-पश्य॑न् । विश्वा॑ । भुव॑नानि । गो॒पाः ।
Word by Word
सूर्यरश्मिःthe sun-beam (sun-ray)
सूर्यरश्मिः:
Kartā
TypeNoun
Rootसूर्य-रश्मि (प्रातिपदिक; समासः)
हरिकेशःthe tawny-haired one
हरिकेशः:
Kartā
TypeAdjective (used substantively)
Rootहरि-केश (प्रातिपदिक; बहुव्रीहिः/कर्मधारयः)
पुरस्तात्in front; in the east; beforehand
पुरस्तात्:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootपुरस् + तात् (अव्यय-निर्माण)
सविताSavitar (the impeller, Sun-god)
सविता:
Kartā
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
ज्योतिःlight
ज्योतिः:
Karma
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
उदयात्from the rising; at sunrise
उदयात्:
Apādāna
TypeIndeclinable (ablatival adverb) / Noun-form used adverbially
Rootउद् + या (धातु) → उदय (प्रातिपदिक) / अथवा अव्यय-प्रयोगः
अजस्रम्unceasingly; continuously
अजस्रम्:
Adhikaraṇa
TypeAdjective/Adverb
Rootअजस्र (प्रातिपदिक)
तस्यof him / of that (one)
तस्य:
Sampradāna
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
पूषाPūṣan
पूषा:
Kartā
TypeNoun
Rootपूषन् (प्रातिपदिक)
प्रसवेin/at the impelling; at the setting-in-motion
प्रसवे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootप्रसव (प्रातिपदिक)
यातिgoes; proceeds
याति:
—
TypeVerb
Rootया (धातु)
विद्वान्knowing; wise
विद्वान्:
Kartā
TypeParticiple
Rootविद् (धातु) → विद्वस् (कृदन्त-प्रातिपदिक; क्तवत्)
सम्पश्यन्seeing fully; beholding
सम्पश्यन्:
Kartā
TypeParticiple
Rootसम् + पश्य् (धातु) → शतृ (वर्तमान कृदन्त)
विश्वाall
विश्वा:
Karma
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
भुवनानिworlds; beings/realms
भुवनानि:
Karma
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक)
गोपाःguardians; protectors
गोपाः:
Kartā
TypeNoun
Rootगोपा (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
S
SavitṛP
PūṣanRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes