Mantra 25
Rishi: Viśvakarman/cosmogonic hymn-complex (variable tradition).
Devata: Implicitly the creative principle (often aligned with Viśvakarman/Prajāpati).
Chandas: Triṣṭubh (probable).
Samhita Patha (Devanagari)
चक्षु॑षः पि॒ता मन॑सा॒ हि धीरो॑ घृ॒तमे॑ने अजन॒न्नम्न॑माने । य॒देदन्ता॒ अद॑दृहन्त॒ पूर्व॒ आदिद् द्यावा॑पृथि॒वी अ॑प्रथेताम्
Transliteration
cákṣuṣaḥ pitā mánasā hí dhī́ro ghṛtámené ajanann námnamāne | yád édantā́ adádṛhanta pū́rve ā́did dyā́vā-pṛthivī́ áprathetām ||
Translation
Bapa bagi mata, bijaksana oleh minda, dengan ghee sebagai fikirannya, melahirkan (segala) yang tunduk. Apabila sempadan-sempadan purba diteguhkan, maka sesungguhnya Langit dan Bumi pun terbentang luas.
Padapatha (Word Analysis)
चक्षु॑षः । पि॒ता । मन॑सा । हि । धीरो॑ । घृ॒तमे॑ने । अ॒ज॒न॒न् । नम्न॑माने । यत् । ए॒दन्ताः॑ । अद॑दृहन्त । पूर्वे॑ । आत् । इत् । द्यावा॑-पृथि॒वी । अ॒प्र॒थे॒ता॒म् ।
Word by Word
चक्षुषःof the eye
चक्षुषः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
पिताfather
पिता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
मनसाby/with the mind
मनसा:
करण
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
हिindeed/for
हि:
—
TypeIndeclinable
Rootहि
धीरःwise, steadfast
धीरः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootधीरा (प्रातिपदिक)
घृतम्ghee
घृतम्:
कर्म
TypeNoun
Rootघृत (प्रातिपदिक)
एनेby this (with it)
एने:
करण
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अजनन्they generated/produced
अजनन्:
कर्तृ-क्रिया
TypeVerb
Root√जन् (जनँ) / causative √जनय्
अम्नम्the sacred name/utterance (traditional recitation)
अम्नम्:
कर्म (अजनन् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootअम्न (प्रातिपदिक; ‘नाम/उच्चारण/परम्परा’ इत्यर्थे वैदिक)
आमानेwhile measuring/establishing (in due measure)
आमाने:
अधिकारण/भाव (क्रियाविशेषणवत्)
TypeVerb (participial/finite, Vedic)
Rootआ-√मा (मा॒) (धातु) → क्त/शानच्-प्रत्ययान्त रूप (वैदिक)
यत्when/that which
यत्:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
ईदन्ताःthese (present ones)/those here
ईदन्ताः:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective
Rootईदन्त (प्रातिपदिक; वैदिक ‘एदन्त/ईदन्त’ = ‘इदानीन्तन/एतदन्त’ प्रकारः)
अददृहन्तthey made firm/strengthened
अददृहन्त:
कर्तृ-क्रिया
TypeVerb
Root√दृंह्/दृह् (दृंहँ ‘स्थैर्ये/बलवर्धने’)
पूर्वेthe former/ancient (ones)
पूर्वे:
कर्तृ (ईदन्ताः इत्यस्य विशेषणम्) अथवा पृथक् कर्तृ
TypeAdjective (substantive)
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
आत्then/thereupon
आत्:
—
TypeIndeclinable
Rootआत्
इत्indeed
इत्:
—
TypeIndeclinable
Rootइत्
द्यावापृथिवीHeaven-and-Earth
द्यावापृथिवी:
कर्तृ
TypeNoun (compound)
Rootद्यावापृथिवी (द्वन्द्व-समास; द्यौस् + पृथिवी)
अप्रथेताम्they two spread out/expanded
अप्रथेताम्:
कर्तृ-क्रिया
TypeVerb
Root√प्रथ् (प्रथँ ‘विस्तारे’)
Entities Mentioned
V
ViśvakarmanP
PrajāpatiD
Dyāvā-Pṛthivī (Heaven and Earth)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes