Previous Verse
Next Verse

Shloka 67

बन्धमोक्षवर्णनम्

Bondage and Liberation: The Prakṛti–Karma Wheel and Śiva as the Transcendent Cause

यथा स्वविषये राजा सारं गृह्णाति यत्करम् । यथा मनुष्याः सस्यादीन्दग्ध्वा सारं भजंति वै

yathā svaviṣaye rājā sāraṃ gṛhṇāti yatkaram | yathā manuṣyāḥ sasyādīndagdhvā sāraṃ bhajaṃti vai

Sebagaimana raja di dalam wilayahnya mengambil cukai yang wajar sebagai bahagian inti, dan sebagaimana manusia membakar tanaman dan seumpamanya lalu mengambil hanya sari pati, demikianlah orang bijaksana hendaklah menggenggam hakikat yang utama—Śiva—seraya meninggalkan yang tidak penting.

yathājust as
yathā:
Sambandha (सम्बन्ध/Correlation)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formसम्बन्ध-अव्यय (correlative adverb)
sva-viṣayein his own domain
sva-viṣaye:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootsva (प्रातिपदिक) + viṣaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular); कर्मधारयः—‘स्वः विषयः’
rājāa king
rājā:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
sāramthe essence/wealth
sāram:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootsāra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)
gṛhṇātitakes/collects
gṛhṇāti:
Kriyā (क्रिया/Finite verb)
TypeVerb
Rootgrah (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
yatwhich
yat:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular); सम्बन्ध-विशेषण (relative)
karamtax/tribute
karam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootkara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)
yathājust as
yathā:
Sambandha (सम्बन्ध/Correlation)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formसम्बन्ध-अव्यय (correlative adverb)
manuṣyāḥpeople
manuṣyāḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootmanuṣya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural)
sasya-ādīncrops and the like
sasya-ādīn:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootsasya (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन (Plural); तत्पुरुषः—‘सस्यं आदिः येषां ते’ (sasya etc.; ‘crops and the like’)
dagdhvāhaving burned
dagdhvā:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Adverbial participle)
TypeVerb
Rootdah (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव; ‘having burned’
sāramthe essence
sāram:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootsāra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)
bhajantipartake/obtain
bhajanti:
Kriyā (क्रिया/Finite verb)
TypeVerb
Rootbhaj (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural), परस्मैपद
vaiindeed
vai:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)

Sūta Gosvāmin

Tattva Level: pashu

Role: teaching

S
Shiva

FAQs

It teaches sāra-grahaṇa—taking the essence: the seeker should discard the husk of distractions and hold to Śiva, the highest reality and the liberating refuge (Pati) in Shaiva understanding.

Liṅga-worship is a practical way to hold the ‘essence’ in a tangible focus: through Saguna devotion the mind is gathered, and the devotee steadily approaches the essential truth of Śiva beyond superficial rituals.

Single-pointed japa of the Pañcākṣarī—“Om Namaḥ Śivāya”—with a sāttvika, simplified discipline (optionally with bhasma/tripuṇḍra and rudrākṣa) to keep only what supports Śiva-smaraṇa.