Previous Verse

Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 34

कामविवाहवर्णनम् / Description of Kāma’s Marriage

इति रतिपतिरुच्चैर्मोहयुक्तो रतिं तां हृदुपरि जगृहे वै योगदर्शीव विद्याम् । रतिरपि पतिमग्र्यं प्राप्य सा चापि रेजे हरिमिव कमला वै पूर्णचन्द्रोपमास्या

iti ratipatiruccairmohayukto ratiṃ tāṃ hṛdupari jagṛhe vai yogadarśīva vidyām | ratirapi patimagryaṃ prāpya sā cāpi reje harimiva kamalā vai pūrṇacandropamāsyā

Demikianlah Tuhan Keinginan (Kāma), dikuasai kemabukan asmara, mendakap Rati itu ke dadanya, bagaikan seorang yogi yang melihat kebenaran memeluk ilmu sejati. Rati pula—setelah memperoleh suami yang utama—bersinar cemerlang, seperti Lakṣmī di sisi Hari, wajahnya indah laksana bulan purnama.

इतिthus
इति:
सम्बन्ध (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formइत्यादि-निपात (quotative/particle)
रतिपतिःRati’s lord (Kāma)
रतिपतिः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootरतिपति (प्रातिपदिक; रति+पति)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
उच्चैःgreatly
उच्चैः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootउच्चैः (अव्यय)
Formरीतिवाचक-अव्यय (adverb: ‘highly/loudly’)
मोहयुक्तःdelusion-possessed
मोहयुक्तः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootमोहयुक्त (प्रातिपदिक; मोह+युक्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण रतिपतेः
रतिम्Rati
रतिम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootरति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
ताम्her/that
ताम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम
हृद्of (his) heart
हृद्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootहृद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (प्रायः), षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; ‘of the heart’
उपरिupon
उपरि:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootउपरि (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb/preposition: ‘upon/on’)
जगृहेtook/embraced
जगृहे:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
वैindeed
वै:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (particle; emphasis)
योगदर्शीa yogic seer
योगदर्शी:
उपमान (Standard of comparison)
TypeNoun
Rootयोगदर्शिन् (प्रातिपदिक; योग+दर्शिन्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपमान (as comparator)
इवlike
इव:
सम्बन्ध (Comparison marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्यय (comparative particle)
विद्याम्knowledge
विद्याम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootविद्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
रतिःRati
रतिः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootरति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (also)
पतिम्husband
पतिम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
अग्र्यम्excellent, foremost
अग्र्यम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअग्र्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण पतिम्
प्राप्यhaving obtained
प्राप्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootप्र+आप् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव
साshe
सा:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
and
:
सम्बन्ध (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (also)
रेजेshone
रेजे:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootराज् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
हरिम्Hari (Viṣṇu)
हरिम्:
उपमान-सम्बन्ध (Compared-to)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; उपमेय-तुल्य (object of comparison)
इवlike
इव:
सम्बन्ध (Comparison marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्यय (comparative particle)
कमलाKamalā (Lakṣmī)
कमला:
उपमान (Standard of comparison)
TypeNoun
Rootकमला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; उपमान (comparator)
वैindeed
वै:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (particle; emphasis)
पूर्णचन्द्रोपमास्याhaving a face like the full moon
पूर्णचन्द्रोपमास्या:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपूर्णचन्द्रोपमास्य (प्रातिपदिक; पूर्णचन्द्र+उपमा+आस्या)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः—‘पूर्णचन्द्रस्य उपमा यस्याः सा’ (she whose face is like the full moon); विशेषण रतेः

Suta Goswami (narrating to the sages at Naimiṣāraṇya)

Tattva Level: pashu

K
Kama (Ratipati)
R
Rati
L
Lakshmi (Kamala)
V
Vishnu (Hari)

FAQs

It contrasts moha-driven attachment (Kāma clutching Rati) with the yogin’s higher clinging to vidyā (liberating knowledge), implying that desire can imitate devotion but only knowledge and Shiva-oriented awareness lead beyond bondage.

By showing the charm and bondage of desire, the verse indirectly points the devotee toward Saguna Shiva worship (Linga-upāsanā) as a stabilizing focus that purifies the heart and redirects longing into bhakti rather than moha.

A practical takeaway is to replace grasping desire with yogic remembrance—japa of the Panchākṣarī (Om Namaḥ Śivāya) and meditative fixation on Shiva’s form/Linga—cultivating vairāgya and clarity like “vidyā” held in the heart.