Previous Verse
Next Verse

Shloka 47

दधीचाश्रमगमनम् — Viṣṇu’s Disguise and Dadhīca’s Fearlessness

Kṣu’s Request

अथ दृष्ट्वा रमेशादीन् क्रोधविह्वलितो मुनिः । हृदि स्मृत्वा शिवं विष्णुं शशाप च सुरानपि

atha dṛṣṭvā rameśādīn krodhavihvalito muniḥ | hṛdi smṛtvā śivaṃ viṣṇuṃ śaśāpa ca surānapi

Kemudian, apabila melihat Rameśa dan yang lain-lain, sang resi yang dilanda amarah mengingati Śiva dan Viṣṇu di dalam hati, lalu menjatuhkan sumpahan bahkan ke atas para dewa.

अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/connecting particle)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (sequence/then)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya (क्रिया; prior action)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वकालिक क्रिया (prior action)
रमेश-आदीन्Rameśa and others
रमेश-आदीन्:
Karma (कर्म; object of seeing)
TypeNoun
Rootरमेश (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (Accusative/2nd); बहुवचन; ‘रमेशः’ इत्यादयः (Rameśa and others)
क्रोध-विह्वलितःagitated by anger
क्रोध-विह्वलितः:
Karta (कर्ता; qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootक्रोध (प्रातिपदिक) + विह्वलित (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (Nominative/1st); एकवचन; विशेषण (qualifier)
मुनिःthe sage
मुनिः:
Karta (कर्ता; subject)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (Nominative/1st); एकवचन
हृदिin (his) heart
हृदि:
Adhikarana (अधिकरण; locus)
TypeNoun
Rootहृद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (Locative/7th); एकवचन
स्मृत्वाhaving remembered
स्मृत्वा:
Kriya (क्रिया; prior action)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वकालिक क्रिया (prior action)
शिवम्Śiva
शिवम्:
Karma (कर्म; object of remembering)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (Accusative/2nd); एकवचन
विष्णुम्Viṣṇu
विष्णुम्:
Karma (कर्म; object of remembering)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (Accusative/2nd); एकवचन
शशापcursed
शशाप:
Kriya (क्रिया; main verb)
TypeVerb
Rootशप् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्); प्रथमपुरुष (3rd person); एकवचन; परस्मैपद
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
सुरान्the gods
सुरान्:
Karma (कर्म; object of cursing)
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (Accusative/2nd); बहुवचन
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध; emphatic particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अपि-कार (also/even)

Suta Goswami (narrating to the sages at Naimiṣāraṇya)

Tattva Level: pasha

Shiva Form: Rudra

Jyotirlinga: Rāmeśvara

Sthala Purana: The name 'Rameśa' evokes Rāmeśvara: Śiva worshipped by Rāma; though here 'Rameśa' is a character-name in the narrative, it naturally recalls the sthala tradition where devotion to Śiva resolves conflict and grants purification.

Significance: Associated with prāyaścitta and śuddhi through Śiva-bhakti; archetypally, remembrance of Śiva in the heart is held superior to mere status (deva/ṛṣi).

S
Shiva
V
Vishnu
D
Devas
R
Ramesha

FAQs

It highlights how intense passion (krodha) can drive even a sage into karmically weighty actions like cursing; yet the inward act of remembering Śiva points to the Shaiva ideal that Pati (Śiva) is the refuge within, even amid turmoil.

The verse emphasizes hṛdaya-smaraṇa (inner remembrance) of Śiva—an essential complement to external Saguna worship such as Linga-pūjā—showing that true devotion includes inward anchoring in Śiva while worldly events unfold.

A practical takeaway is Shiva-smaraṇa with mantra-japa—especially the Pañcākṣarī (“Om Namaḥ Śivāya”)—to cool anger and stabilize the mind; this can be paired with Tripuṇḍra (bhasma) and Rudrākṣa as supports for steadiness in sādhanā.