Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

अनरण्य-वंशवर्णनम् तथा पिप्पलादस्य कामोत्पत्तिः

Genealogy of King Anaraṇya and Pippalāda’s arousal of desire

महिष्यो रुरुदुस्सर्वा इतिकर्त्तव्यताक्षमाः । मूर्च्छामाप महाराज्ञी कन्यामाता शुचाकुला

mahiṣyo rurudussarvā itikarttavyatākṣamāḥ | mūrcchāmāpa mahārājñī kanyāmātā śucākulā

Semua kerbau betina menangis, tidak berdaya dan tidak tahu apa yang harus dilakukan. Dikuasai dukacita, permaisuri—ibu kepada gadis itu—pengsan, hatinya digoncang pilu.

महिष्यःbuffalo-cows / female buffaloes
महिष्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहिषी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
रुरुदुःwept
रुरुदुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√रुद् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्
सर्वाःall
सर्वाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; महिष्यः इति विशेष्यस्य विशेषणम्
इतिthus
इति:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/प्रकारसूचक निपात (quotative particle)
कर्तव्यताwhat ought to be done
कर्तव्यता:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootकर्तव्यता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग); ‘duty/what should be done’
अक्षमाःunable
अक्षमाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअक्षम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (सामान्ये बहुवचन), प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; ‘unable’; बहुवचनं सर्वाः (स्त्री) इत्यनुरूपं पाठभेदे ‘अक्षमाः/अक्षमाः’
मूर्च्छाम्fainting
मूर्च्छाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमूर्च्छा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
आपattained / fell into
आप:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√आप् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
महाराज्ञीthe great queen
महाराज्ञी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहाराज्ञी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—महा + राज्ञी (विशेषण-विशेष्य)
कन्यामाताthe maiden’s mother
कन्यामाता:
Apposition (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootकन्यामाता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—कन्यायाः माता (षष्ठी-तत्पुरुष)
शुचाकुलाoverwhelmed with sorrow
शुचाकुला:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुचाकुल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—शुचा + आकुल (तृतीया/सप्तमी-प्रायः; ‘agitated with grief’); महाराज्ञी इति विशेषणम्

Suta Goswami

Tattva Level: pashu

P
Parvati

FAQs

The verse portrays how worldly bonds and sudden sorrow can overwhelm the mind, highlighting the Shiva Purana’s theme that only turning to Pati (Lord Shiva) steadies the soul and leads toward inner detachment and liberation.

In the Parvati-khanda narrative, intense grief and helplessness underscore the need for a tangible refuge—Saguna Shiva worship such as Linga-puja—through which devotion becomes grounded and the heart regains composure.

As a practical takeaway, one may steady the mind by japa of the Panchakshara mantra “Om Namaḥ Śivāya” and simple Linga worship with calm breath, converting grief into devotion.