Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Agni as Hotṛ and guardian of the sacrifice

Rishi: Unspecified (Rigvedic source attribution required for certainty)
Devata: Agni
Chandas: Unspecified

यजिष्ठं त्वा यजमाना हुवेम ज्येष्ठमङ्गिरसां विप्र मन्मभिर्विप्रेभिः परिज्मानमिव द्यां होतारं चर्षणीनाम् शोचिष्केशं वृषणं यमिमा विशः प्रावन्तु जूतये विशः

yajiṣṭhaṃ tvā yajamānā huvema jyeṣṭhamaṅgirasāṃ vipra manmabhirviprebhiḥ parijmānamiva dyāṃ hotāraṃ carṣaṇīnām śociṣkeśaṃ vṛṣaṇaṃ yamimā viśaḥ prāvantu jūtaye viśaḥ

yaji1ṣṭhaṃ tvā2 yajamānā huvema jye3ṣṭhamaṅgirasāṃ vipra manmabhirviprebhiḥ parijmānamiva dyāṃ hotāraṃ carṣaṇīnām śociṣkeśaṃ vṛṣaṇaṃ yamimā viśaḥ prāvantu jūtaye viśaḥ

Wahai yang paling layak dipuja, kami para yajamāna menyerumu; yang terutama antara Aṅgirasa, wahai vipra, dengan manman (nyanyian-himne) para vipra. Engkau, Hotṛ bagi kabilah-kabilah, meliputi segalanya laksana dyāu (langit), bermahkota nyala, perkasa—moga kaum-kaum ini memajukan yajña kami demi pertolongan; moga kaum-kaum itu memajukannya.

yajiṣṭham | tvā | yajamānāḥ | huvema | jyeṣṭham | aṅgirasām | vipra | manmabhiḥ | viprebhiḥ | parijmānam | iva | dyām | hotāram | carṣaṇīnām | śociṣ-keśam | vṛṣaṇam | yam | imāḥ | viśaḥ | prāvantu | jūtaye | viśaḥ

यजिष्ठम्most worshipful
यजिष्ठम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootयजिष्ठ (यज्-धातोः ‘इष्ठ’ प्रत्ययेन; यज् → यजिष्ठ)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (त्वद्-प्रातिपदिक)
यजमानाःthe sacrificers
यजमानाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootयजमान (यज्-धातोः शानच्; ‘यजमान’)
हुवेमwe have invoked / we invoke
हुवेम:
क्रिया
TypeVerb
Rootहू (धातु)
ज्येष्ठम्the eldest / foremost
ज्येष्ठम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootज्येष्ठ (प्रातिपदिक)
अङ्गिरसाम्of the Aṅgirases
अङ्गिरसाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअङ्गिरस् (प्रातिपदिक)
विप्रO inspired priest
विप्र:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
मन्मभिःwith hymns / with thoughts
मन्मभिः:
करण
TypeNoun
Rootमन्मन् (प्रातिपदिक)
विप्रेभिःwith the priests / inspired ones
विप्रेभिः:
करण
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
परिज्मानम्the far-ranging one / all-encompassing
परिज्मानम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपरिज्मन् (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
द्याम्the sky
द्याम्:
उपमान (कर्म-सम्बद्ध)
TypeNoun
Rootद्यौ (प्रातिपदिक)
होतारम्the Hotṛ-priest / invoker
होतारम्:
कर्म
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक)
चर्षणीनाम्of the peoples
चर्षणीनाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootचर्षणि (प्रातिपदिक)
शोचिष्केशम्having flaming hair
शोचिष्केशम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootशोचिष्केश (प्रातिपदिक; शोचिस्+केश)
वृषणम्the mighty one / bull-like
वृषणम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootवृषन् (प्रातिपदिक)
यम्whom
यम्:
कर्म
TypePronoun
Rootयद् (प्रातिपदिक)
इमाःthese
इमाः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक)
विशःclans / peoples
विशः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक)
प्रावन्तुmay (they) protect / further
प्रावन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootअव् (धातु) उपसर्गः प्र-
जूतयेfor speed / for swift aid
जूतये:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootजूति (प्रातिपदिक)
विशःthe peoples
विशः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक)

Agneya Sāman (generic; precise tune requires śākhā-specific gāna mapping)

{ "prastava": "(stobha prelude per tune; often sets communal pulse)", "udgitha": "yajiṣṭhaṃ tvā yajamānā huvema ... hotāraṃ carṣaṇīnām", "pratihara": "parijmānam iva dyām", "upadrava": "śociṣkeśaṃ vṛṣaṇaṃ yam imā viśaḥ", "nidhana": "prāvantu jūtaye viśaḥ (final ‘viśaḥ’ lengthened)", "structure_notes": "Repetition of ‘viśaḥ’ naturally suits nidhana, enabling chorus unison and ritual sealing.", "singer_assignments": "Prastotṛ: prastāva; Udgātṛ: udgītha+upadrava; Pratihartṛ: pratihāra; all: nidhana (esp. on ‘viśaḥ’)." }

{ "gloss_summary": "Agni is ‘jyeṣṭha among the Aṅgirases’—foremost priestly fire; ‘parijmānam iva dyām’ indicates pervasion (vyāpti) like heaven; ‘prāvantu’ is a blessing that the peoples promote/support the rite for aid.", "ritual_interpretation": "Appropriate where patron/community support is ritually invoked—ensuring resources, attention, and correct participation in Soma service.", "theological_insight": "Agni’s supremacy is genealogical and functional: as prime Aṅgirasa he authorizes and sanctifies priestly speech itself.", "etymology_highlights": "aṅgiras—priestly lineage name; yajiṣṭha as superlative of yaj- (‘worthy of worship’); parijmān from √jmā/‘to go around’ → ‘pervading’." }