Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

इन्द्रजित्-लक्ष्मणयुद्धम् तथा वानरप्रोत्साहनम्

Indrajit–Lakshmana Battle and the Rallying of the Vanaras

हन्तुकामस्यमेबाष्पंचक्षुश्चैवनिरुध्यति ।तमेवैषमहाबाहुर्लक्ष्मणश्शमयिष्यति ।।।।वानराघ्नतसम्भूयभृत्यानस्यसमीपगान् ।

hantukāmasya me bāṣpaṃ cakṣuś caiva nirudhyati |

tam evaiṣa mahābāhur lakṣmaṇaḥ śamayīṣyati ||

vānarā ghnata sambhūya bhṛtyān asya samīpagān |

Walaupun aku ingin menewaskannya, air mata menutupi dan menahan mataku. Lakṣmaṇa yang berlengan perkasa ini sendiri akan menamatkannya. Wahai para Vānara, berhimpunlah dan bunuh para pengikutnya yang sedang mendekat.

हन्तुकामस्यof (me) wishing to kill
हन्तुकामस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Roothantu-kāma (प्रातिपदिक; हन्तुं कामः)
Formतत्पुरुष-समास (हन्तुं कामः यस्य), पुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन; ‘of one wishing to kill’
मेmy
मे:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी एकवचन (enclitic)
बाष्पम्tears
बाष्पम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbāṣpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
चक्षुःthe eye/eyesight
चक्षुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootcakṣus (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formनिपात (particle)
निरुध्यतिrestrains/holds back
निरुध्यति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootni-rudh (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
एवalone/indeed
एव:
Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formनिपात (particle)
एषःthis (one)
एषः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
महाबाहुःmighty-armed
महाबाहुः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahā-bāhu (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (महौ बाहू यस्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; epithet of Lakṣmaṇa
लक्ष्मणःLakshmana
लक्ष्मणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootlakṣmaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
शमयिष्यतिwill subdue (kill)
शमयिष्यति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootśam (धातु, causative शमय-)
Formलृट् (simple future), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; causative sense ‘will subdue/kill’
वानराःthe Vanaras
वानराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvānara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन
घ्नतkill! strike!
घ्नत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Roothan (धातु)
Formलोट् (imperative), मध्यमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद; Vedic/epic form for ‘घ्नत’ = ‘हत’/‘जघ्नत’ sense ‘strike/kill!’
सम्भूयhaving gathered
सम्भूय:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeIndeclinable
Rootsam-bhū (धातु) + ya (ल्यप्)
Formल्यप्-कृदन्त (absolutive): ‘having gathered’
भृत्यान्attendants
भृत्यान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbhṛtya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया बहुवचन
अस्यof him
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी एकवचन
समीपगान्nearby/approaching
समीपगान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsamīpa-ga (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (समीपं गच्छन्ति/समीपे गाः), पुंलिङ्ग, द्वितीया बहुवचन; qualifies ‘भृत्यान्’

"I wish to kill him, tears are clouding my eyes. Mighty armed Lakshmana will kill him. Vanaras collected together are coming near him and can destroy his attendants."

V
Vibhīṣaṇa
L
Lakṣmaṇa
V
Vānara
I
Indrajit (implied ‘him’)

FAQs

Righteous action may require self-restraint: personal emotion is acknowledged, yet duty is fulfilled by ensuring the right agent (Lakṣmaṇa) completes the necessary act.

Vibhīṣaṇa, torn by emotion, recognizes Lakṣmaṇa as the one who will defeat Indrajit and orders the vānaras to eliminate Indrajit’s supporting attendants.

Practical wisdom and disciplined leadership—channeling forces appropriately while mastering grief.