Previous Verse
Next Verse

Shloka 99

अतिकायवधः

The Slaying of Atikāya

ततःस्संज्ञामुपालभ्यचतुर्भिस्सायकोत्तमैः ।।।।निजघानहयान्सङ्ख्येसारथिं च महाबलः ।ध्वजस्योन्मथनंकृत्वाशरवर्षैररिन्दमः ।।।।

tataḥ sa saṁjñām upālabhya caturbhiḥ sāyakottamaiḥ | nijaghāna hayān saṅkhye sārathiṁ ca mahābalaḥ | dhvajasya unmathanaṁ kṛtvā śaravarṣair arindamaḥ ||

Kemudian, setelah sedar kembali, sang perkasa penunduk musuh menewaskan di medan perang kuda-kuda dan sais kereta dengan empat anak panah unggul; dan dengan hujan panah ia meremukkan pula tiang panji pada kereta itu.

tataḥthen
tataḥ:
Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
saṃjñāmconsciousness
saṃjñām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsaṃjñā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
upālabhyahaving regained
upālabhya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootupa-ā-√labh (धातु) + ya (ल्यप्)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund): 'having regained/obtained'
caturbhiḥwith four
caturbhiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootcatur (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक, तृतीया, बहुवचन
sāyaka-uttamaiḥwith excellent arrows
sāyaka-uttamaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootsāyaka (प्रातिपदिक) + uttama (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय: uttamāḥ sāyakāḥ; पुल्लिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
nijaghānastruck down
nijaghāna:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootni√han (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
hayānhorses
hayān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roothaya (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
saṅkhyein battle
saṅkhye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsaṅkhya (प्रातिपदik)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
sārathimcharioteer
sārathim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsārathi (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
mahābalaḥmighty
mahābalaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootmahā (प्रातिपदिक) + bala (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय: mahad balaṃ yasya; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
dhvajasyaof the banner/standard
dhvajasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootdhvaja (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
unmathanamuprooting/tearing off
unmathanam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootunmathana (प्रातिपदिक; from ud√math)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
kṛtvāhaving done
kṛtvā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Root√kṛ (धातु) + ktvā (क्त्वा)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund)
śara-varṣaiḥwith showers of arrows
śara-varṣaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootśara (प्रातिपदिक) + varṣa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: śarāṇāṃ varṣaḥ; नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
arindamaḥsubduer of enemies
arindamaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootari (प्रातिपदिक) + dama (प्रातिपदिक; from √dam)
Formतत्पुरुष: arīṇāṃ damaḥ; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; epithet

Then mighty subduer of enemies, regaining senses, getting up destroyed the chariot pole with rain of arrows. Taking up four best arrows he struck down the chariot, charioteer, and the horses.

L
Lakṣmaṇa (Saumitrī)
A
Atikāya
C
Chariot (ratha)
B
Banner/standard (dhvaja)

FAQs

Steadfast return to duty: after a setback, the righteous agent resumes action with clarity and effectiveness, prioritizing the removal of immediate threat.

Lakṣmaṇa recovers from fainting and disables the enemy’s mobility and command by striking horses, charioteer, and the banner-staff.

Courage and tactical presence of mind—swiftly targeting what turns the tide of combat.