Shloka 46

Devanagari script

स तेनाभिहतोमूर्ध्निशैलेनेन्द्ररिपुस्तदा ।।6.67.45।।कुम्भकर्णःप्रजज्वालक्रोधेनमहतातदा ।सोऽभ्यधावतवेगेनवालिपुत्रममर्षणम् ।।6.67.46।।

Transliteration

sa tenābhihato mūrdhni śailenendraripus tadā |

kumbhakarṇaḥ prajajvāla krodhena mahatā tadā |

so 'bhyadhāvata vegena vāliputram amarṣaṇam ||

Translation

Dipukul di kepala oleh puncak gunung itu, Kumbhakarṇa—musuh Indra—meluap dengan amarah yang ganas lalu meluru pantas ke arah Angada, putera Vāli.

Word by Word

• कुम्भकर्णः: Kumbhakarna
• कुम्भकर्णः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: कुम्भकर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• महानादः: loud-roaring
• महानादः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: महानाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (महान् नादः यस्य)

• त्रासयन्: frightening
• त्रासयन्: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: त्रस् (धातु)
• Form: वर्तमानकाले कर्तरि शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्तः (causative sense), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सर्ववानरान्: all the Vanaras
• सर्ववानरान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सर्व-वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; कर्मधारयः (सर्वे वानराः)

• शूलम्: a spear
• शूलम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: शूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ससर्ज: hurled, released
• ससर्ज: क्रिया
• Type: Verb
• Root: सृज् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• वै: indeed
• वै: सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• रोषात्: from anger
• रोषात्: अपादान/हेतु (cause)
• Type: Noun
• Root: रोष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; हेत्वर्थे (ablative of cause)

• अङ्गदे: at Angada
• अङ्गदे: सम्प्रदान (recipient/target)
• Type: Noun
• Root: अङ्गद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th), एकवचन

• तु: and/but
• तु: सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (contrast/emphasis)

• महाबलः: mighty
• महाबलः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: महाबल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः

Context

Hit on the forehead by Angada, Kumbhakarna, burning with fury rushed. The intolerant Rakshasa then rushed to Vali's son with force.

Characters & Entities

• Kumbhakarṇa
• Indra
• Vāli
• Angada

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The episode reiterates the ethical caution that anger escalates conflict; dharma requires composure and right intention even amid violence.

What is the narrative situation?

A repeated narrative beat: Kumbhakarṇa, enraged by the blow, closes in on Angada.

Which character virtue is emphasized?

Self-control (dama) is highlighted by its absence in Kumbhakarṇa; Angada’s readiness implies steadfast courage.