Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

कुम्भकर्णवधः

The Slaying of Kumbhakarna

ततोविनेदुःसहसाप्रहृष्टारक्षोगणास्तंव्यथितंसमीक्ष्य ।प्लवङ्गमास्तुव्यथिताभयर्ताःप्रदुद्रुवुःसंयतिकुम्भकर्णात् ।।।।

tato vineduḥ sahasā prahṛṣṭā rakṣogaṇās taṃ vyathitaṃ samīkṣya |

plavaṅgamās tu vyathitā bhayārtāḥ pradudruvuḥ saṃyati kumbhakarṇāt ||

Maka pasukan rākṣasa pun serta-merta bersorak gembira, melihat dia dalam kesakitan. Tetapi bala tentera Vānara, terguncang dan dihimpit ketakutan, berlari lari dalam medan perang menjauhi Kumbhakarṇa.

ततःthen
ततः:
कालाधिकरण (Time)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb)
विनेदुःshouted/raised a cry
विनेदुः:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootवि-√नद् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष-बहुवचनम् (3rd person plural)
सहसाsuddenly
सहसा:
क्रियाविशेषण (Manner)
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formरीतिवाचक-अव्ययम् (adverb: suddenly)
प्रहृष्टाःdelighted
प्रहृष्टाः:
विशेषण (Viśeṣaṇa of रक्षोगणाः)
TypeAdjective
Rootप्र-√हृष् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्तः (past participle used adjectivally); पुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम्
रक्षः-गणाःthe rakshasa troops
रक्षः-गणाः:
कर्ता (Karta/Agent)
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम् (Nominative plural); ‘troops of rakṣasas’
तम्him
तम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् (Accusative singular); सर्वनाम
व्यथितम्wounded/agonized
व्यथितम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa of तम्)
TypeAdjective
Root√व्यथ् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्तः; पुंलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम्
समीक्ष्यhaving seen
समीक्ष्य:
क्रियाविशेषण (Converb)
TypeVerb
Rootसम्-√ईक्ष् (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund/Absolutive); ‘having seen’
प्लवङ्गमाःthe vanaras
प्लवङ्गमाः:
कर्ता (Karta/Agent)
TypeNoun
Rootप्लवङ्गम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम् (Nominative plural)
तुbut
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपातः (particle: contrast/emphasis)
व्यथित-अभय-आर्ताःshaken and fear-stricken
व्यथित-अभय-आर्ताः:
विशेषण (Viśeṣaṇa of प्लवङ्गमाः)
TypeAdjective
Rootव्यथित (कृदन्त-प्रातिपदिक) + भय (प्रातिपदिक) + आर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम्; समासः: ‘distressed with fear, shaken’
प्रदुद्रुवुःfled/ran away
प्रदुद्रुवुः:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootप्र-√द्रु (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष-बहुवचनम् (3rd person plural)
संयतिin the battle
संयति:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootसंयत्/संयति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे सप्तमी-एकवचनम् (Locative singular); ‘in battle’
कुम्भकर्णात्from Kumbhakarna
कुम्भकर्णात्:
अपादान (Apādāna/Source)
TypeNoun
Rootकुम्भकर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे पञ्चमी-एकवचनम् (Ablative singular)

Rakshasa's army collected together rejoiced to see Hanuman agonized. Vanaras were frightened and fled in fear of Kumbhakarna.

K
Kumbhakarṇa
P
plavaṅgama (Vānara troops)

FAQs

The verse contrasts impulsive triumph and panic: Dharma in warfare (yuddha-nīti) demands steadiness and disciplined courage rather than being ruled by fear or cruelty at another’s suffering.

In the thick of battle, Kumbhakarṇa’s terror causes the Vānara forces to scatter, while the rākṣasas exult at the sight of the opposing side’s distress.

The implied virtue is dhairya (steadfastness). The scene sets up the need for leaders to restore morale and prevent adharma-driven collapse through fear.