Previous Verse
Next Verse

Shloka 46

वानरमुख्य-परिचयः

Catalogue of Principal Vānara Leaders

यस्तुगैरिकवर्णाभंवपुःपुष्यतिवानरः ।अवमत्यसदासर्वान्वानरान्बलदर्पितान् ।।।।गवयोनामतेजस्वीत्वांक्रोधादभिवर्तते ।

yas tu gairika-varṇābhaṁ vapuḥ puṣyati vānaraḥ |

avamatya sadā sarvān vānarān bala-darpitān ||

gavayo nāma tejasvī tvāṁ krodhād abhivartate ||6.26.46||

Dan Vanara yang bertubuh berwarna oker itu, yang sentiasa memandang rendah semua Vanara lain yang mabuk dengan kekuatan—dialah Gavaya yang bercahaya, mara ke arahmu dalam amarah.

यःhe who
यः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुindeed/and
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
गैरिकवर्णाभम्ochre-coloured
गैरिकवर्णाभम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootगैरिक-वर्ण-आभ (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of वपुः) ‘having ochre-like colour/appearance’
वपुःbody/form
वपुः:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootवपुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म (object of पुष्यति)
पुष्यतिnourishes/maintains
पुष्यति:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Root√पुष् (धातु)
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘nourishes/maintains’
वानरःvanara
वानरः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता
अवमत्यhaving despised
अवमत्य:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootअव-√मन् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund); ‘having despised’
सदाalways
सदा:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (always)
सर्वान्all
सर्वान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण (of वानरान्)
वानरान्vanaras
वानरान्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; कर्म (object of अवमत्य)
बलदर्पितान्proud of strength
बलदर्पितान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootबल-दर्पित (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण (of वानरान्) ‘proud due to strength’
गवयःGavaya
गवयः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootगवय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (proper name)
नामby name
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध/Name-marker)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नाम-निर्देशक
तेजस्वीradiant/valiant
तेजस्वी:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतेजस्विन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (of गवयः)
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचन; कर्म (object of अभिवर्तते)
क्रोधात्from anger/out of anger
क्रोधात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootक्रोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; हेतुः (cause)
अभिवर्ततेadvances towards
अभिवर्तते:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootअभि-√वृत् (धातु)
Formलट्, आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘turns towards/advances against’

"He who is of an orange colour body of hand some form, who nourishes it ever and who is proud of his strength, a glorious one known as Gava ya is coming towards you angrily with disregard for Vanaras."

G
Gavaya
V
Vanaras

FAQs

A cautionary dharmic note appears through ‘bala-darpa’ (pride in strength): power without humility tends toward contempt and anger, which cloud right judgment.

Sāraṇa points out Gavaya among the Vanara chiefs and characterizes his temperament as aggressive and disdainful.

Tejas (splendour/energy) is highlighted, though paired with a flaw—anger and scorn—showing that valor must be governed by restraint for dharmic excellence.