Shloka 7

लक्ष्मण-प्राणरक्षा:

Lakshmana’s Revival by the Herb-Mountain

Devanagari script

अवसीदन्तिगात्राणिस्वप्नयानेनृणामिव ।चिन्तामेवर्ततेतीव्रामुमूर्षापि च जायते ।।।।

Transliteration

avasīdanti gātrāṇi svapnayāne nṛṇām iva |

cintām evartate tīvrā mumūrṣāpi ca jāyate ||

Translation

Anggota badanku menjadi lemah, seolah-olah aku bergerak dalam mimpi; hanya kegelisahan yang hebat bergelora dalam diriku, dan malah keinginan untuk mati juga timbul.

Word by Word

• भ्रातरम्: brother
• भ्रातरम्: कर्म (कर्म / Object of ‘seeing’)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• निहतम्: slain/struck
• निहतम्: विशेषण (कर्मविशेषण / Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: नि-हन् (धातु) → निहत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भ्रातरम् इत्यस्य विशेषणम्

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: क्रियाविशेषण (अव्ययभाव / Prior action)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund)

• रावणेन: by Ravana
• रावणेन: कर्तृ (कर्ता / Agent)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• दुरात्मना: by the evil-minded (one)
• दुरात्मना: विशेषण (कर्तृविशेषण / Qualifier of agent)
• Type: Adjective
• Root: दुरात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास, पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; रावणस्य विशेषणम्

• विष्टनन्तम्: groaning
• विष्टनन्तम्: विशेषण (कर्मविशेषण / Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वि-स्तन् (धातु) → विष्टनन्त् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भ्रातरम् इत्यस्य विशेषणम्

• तु: but, indeed
• तु: सम्बन्ध (निपात / Contrast)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (contrast/emphasis)

• दुःख-आर्तम्: afflicted with grief
• दुःख-आर्तम्: विशेषण (कर्मविशेषण / Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दुःख (प्रातिपदिक) + आर्त (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (दुःखेन आर्तः), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• मर्मणि: in a vital spot
• मर्मणि: अधिकरण (अधिकरणम् / Location)
• Type: Noun
• Root: मर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण/Locative), एकवचन

• अभिहतम्: struck
• अभिहतम्: विशेषण (कर्मविशेषण / Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अभि-हन् (धातु) → अभिहत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भ्रातरम् इत्यस्य विशेषणम्

• भृशम्: severely, greatly
• भृशम्: क्रियाविशेषण (रीति / Manner)
• Type: Indeclinable
• Root: भृशम् (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

Context

" A victim of your arrow can not be alive just as an elephant fallen into the clutch of a roaring lion with sharp teeth is not possible to live."

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse exposes the moral cost of violence and loss: dharma is not performed without inner suffering; righteous action still encounters grief.

What is the narrative situation?

Rāma reacts physically and mentally to Lakṣmaṇa’s condition, describing dreamlike weakness and overpowering distress.

Which character virtue is emphasized?

Depth of love and empathy—Rāma’s bond with Lakṣmaṇa is so strong that it destabilizes him.