Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

लक्ष्मण-प्राणरक्षा:

Lakshmana’s Revival by the Herb-Mountain

सौम्य शीघ्रमितोगत्वाशैलमौषधिपर्वतम् ।।।।पूर्वंतुकथितोयोऽसौवीर जाम्बवताशुभ: ।दक्षिणेशिखरेजातामोषधिमानय ।।।।सवर्णकरणींनाम्नासावर्ण्यकरणींतथा ।सञ्जीवकरणींवीरसन्धानीं च महौषधीम् ।।।।सञ्जीवनार्धंवीरस्यलक्ष्मणस्यमहात्मनः ।

saumya śīghram ito gatvā śailam auṣadhiparvatam |

pūrvaṃ tu kathito yo 'sau vīra jāmbavatā śubhaḥ |

dakṣiṇe śikhare jātām oṣadhim ānaya |

savarṇakaraṇīṃ nāmnā sāvarṇyakaraṇīṃ tathā |

sañjīvakaraṇīṃ vīra sandhāniṃ ca mahauṣadhīm |

sañjīvanārthaṃ vīrasya lakṣmaṇasya mahātmanaḥ ||

Wahai yang lemah lembut, segeralah pergi dari sini ke Gunung Herba—gunung yang bertuah yang telah diceritakan Jāmbavān kepadamu dahulu, wahai pahlawan. Bawalah herba yang tumbuh di puncak selatannya: Savarṇakaraṇī, Sāvarṇyakaraṇī, Sañjīvakaraṇī, dan herba agung Sandhāni—demi menghidupkan kembali Lakṣmaṇa, pahlawan yang berjiwa besar.

saumyaO gentle one
saumya:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootsaumya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे सम्बोधन, एकवचनम्
śīghramquickly
śīghram:
Kriya-visheshana (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootśīghra (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-प्रयोगवत् क्रियाविशेषण (adverbial accusative)
itaḥfrom here; hence
itaḥ:
Kriya-visheshana (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootitaḥ (अव्यय)
Formअव्यय; ablatival adverb ('from here/now hence')
gatvāhaving gone
gatvā:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootgam (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), 'having gone'
śailamthe mountain
śailam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśaila (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया, एकवचनम्; apposition/part of destination
auṣadhi-parvatamthe herb-mountain
auṣadhi-parvatam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootauṣadhi (प्रातिपदिक) + parvata (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष ('auṣadhīnām parvataḥ'); पुंलिङ्गे द्वितीया, एकवचनम्
pūrvamearlier
pūrvam:
Kriya-visheshana (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpūrva (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; temporal adverb
tuindeed/but
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; particle
kathitaḥtold/described
kathitaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkath (धातु)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचनम्; predicate to yaḥ asau (the one described)
yaḥwhich/that (who)
yaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचनम्; relative pronoun
asauthat (one)
asau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadas (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचनम्; correlative demonstrative
vīraO hero
vīra:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootvīra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे सम्बोधन, एकवचनम्
jāmbavatāby Jāmbavān
jāmbavatā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootjāmbavat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचनम्
śubhaḥauspicious
śubhaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśubha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचनम्; qualifies asau (the auspicious one/peak)
dakṣiṇeon the southern
dakṣiṇe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootdakṣiṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे सप्तमी, एकवचनम्; qualifies śikhare
śikharepeak
śikhare:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśikhara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे सप्तमी, एकवचनम् (commonly n.); locative
jātāmgrown/arisen
jātām:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootjāta (कृदन्त; √jan)
Formक्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्गे द्वितीया, एकवचनम्; qualifies oṣadhim
oṣadhimherb
oṣadhim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootoṣadhi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया, एकवचनम्
ānayabring
ānaya:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootā-nī (धातु)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपदम्, मध्यमपुरुषः (2nd person), एकवचनम्
savarṇakaraṇīmSavarṇakaraṇī (herb-name)
savarṇakaraṇīm:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsavarṇa-karaṇī (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष/कर्मधारय-प्रायः (name of herb); स्त्रीलिङ्गे द्वितीया, एकवचनम्
nāmnāby name
nāmnā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootnāman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया, एकवचनम्; instrumental of specification
sāvarṇyakaraṇīmSāvarṇyakaraṇī (herb-name)
sāvarṇyakaraṇīm:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsāvarṇya-karaṇī (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष/कर्मधारय-प्रायः (herb-name); स्त्रीलिङ्गे द्वितीया, एकवचनम्
tathāand also
tathā:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय; conjunction/adverb 'also/likewise'
sañjīvakaraṇīmSañjīvakaraṇī (life-restoring herb)
sañjīvakaraṇīm:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsañjīva-karaṇī (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (herb-name); स्त्रीलिङ्गे द्वितीया, एकवचनम्
vīraO hero
vīra:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootvīra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे सम्बोधन, एकवचनम्
sandhānīmSandhānī (healing herb)
sandhānīm:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsandhāna (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया, एकवचनम्; herb-name/epithet ('joining/healing')
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
mahauṣadhīmthe great herb
mahauṣadhīm:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmahā + oṣadhi (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय; स्त्रीलिङ्गे द्वितीया, एकवचनम्; collective/epithet for the herb(s)
sañjīvana-arthamfor reviving
sañjīvana-artham:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeNoun
Rootsañjīvana (प्रातिपदिक) + artha (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष ('sañjīvanasya arthaḥ'); नपुंसकलिङ्गे द्वितीया, एकवचनम्; purpose-accusative
vīrasyaof the hero
vīrasya:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootvīra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे षष्ठी, एकवचनम्
lakṣmaṇasyaof Lakṣmaṇa
lakṣmaṇasya:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootlakṣmaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे षष्ठी, एकवचनम्
mahātmanaḥof the great-souled
mahātmanaḥ:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootmahātman (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय ('mahān ātmā'); पुंलिङ्गे षष्ठी, एकवचनम्; qualifies lakṣmaṇasya

"O gentle Hanumantha! Going to that mountain of herbs about which Jambavan had earlier spoken to you, get the herbs from the southern peak of that great mountain. To make Lakshmana the great soul alive quickly go and get Savarankarani, Sarvakarani so also Sanjeevakarani and Sandhanakarani and come."

S
Suṣeṇa
H
Hanumān
J
Jāmbavān
L
Lakṣmaṇa

FAQs

Dharma is life-protection through swift, competent service: when a righteous person’s life is at stake, delay becomes adharma; decisive action is required.

Suṣeṇa orders Hanumān to fetch specific life-restoring herbs from the southern peak of the herb-mountain previously indicated by Jāmbavān.

Hanumān’s readiness for selfless service and Suṣeṇa’s knowledgeable leadership in crisis medicine.