Next Verse

Shloka 1

लक्ष्मण-प्राणरक्षा:

Lakshmana’s Revival by the Herb-Mountain

शक्त्याविनिहतंदृष्टवारावणेनबलीयसा ।लक्ष्मणंसमरेशूरंरूधिरौघपरिप्लुतम् ।।।।स दत्त्वातुमुलंयुद्धंरावणस्यदुरात्मनः ।विसृजन्नेवबाणौघान् सुषेणमिदमब्रवीत् ।।।।

śaktyā vinihataṃ dṛṣṭvā rāvaṇena balīyasā | lakṣmaṇaṃ samare śūraṃ rudhiraughapariplutam ||

sa dattvā tumulaṃ yuddhaṃ rāvaṇasya durātmanaḥ | visṛjann eva bāṇaughān suṣeṇam idam abravīt ||

Melihat Lakṣmaṇa yang gagah berani rebah di medan perang, dipanah lembing oleh Rāvaṇa yang amat perkasa, tubuhnya diliputi aliran darah, Rāma tetap meneruskan pertempuran yang dahsyat melawan si berhati jahat itu—sambil terus melepaskan hujan anak panah—lalu berkata kepada Suṣeṇa.

शक्त्याby the spear/javelin
शक्त्या:
करण (करणम् / Instrument)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/Instrumental), एकवचन
विनिहतम्struck down
विनिहतम्:
कर्म (कर्म / Object)
TypeAdjective
Rootनि-हन् (धातु) + वि-उपसर्ग; विनिहत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त/क्तवत्-भाव), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘struck’
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
क्रियाविशेषण (अव्ययभाव / Adverbial to main verb)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive)
रावणेनby Ravana
रावणेन:
कर्तृ (कर्ता / Agent)
TypeNoun
Rootरावण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (कर्तृ/Instrumental in passive sense), एकवचन
बलीयसाby the mightier (one)
बलीयसा:
विशेषण (कर्तृविशेषण / Qualifier of agent)
TypeAdjective
Rootबलिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; तुलनात्मक-रूप (Comparative) ‘stronger/mightier’
लक्ष्मणम्Lakshmana
लक्ष्मणम्:
कर्म (कर्म / Object of ‘seeing’)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
समरेin battle
समरे:
अधिकरण (अधिकरणम् / Location)
TypeNoun
Rootसमर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण/Locative), एकवचन
शूरम्heroic
शूरम्:
विशेषण (कर्मविशेषण / Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootशूर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; लक्ष्मणस्य विशेषणम्
रुधिर-ओघ-परिप्लुतम्soaked in a flood of blood
रुधिर-ओघ-परिप्लुतम्:
विशेषण (कर्मविशेषण / Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootरुधिर (प्रातिपदिक) + ओघ (प्रातिपदिक) + परि-प्लु (धातु) → परिप्लुत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (रुधिरस्य ओघः = रुधिरौघः; तेन परिप्लुतम्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त
सःhe
सः:
कर्ता (कर्ता / Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
दत्त्वाhaving given/caused
दत्त्वा:
क्रियाविशेषण (अव्ययभाव / Adverbial to main verb)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive)
तुमुलम्fierce, tumultuous
तुमुलम्:
विशेषण (कर्मविशेषण / Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootतुमुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; युद्धस्य विशेषणम्
युद्धम्battle
युद्धम्:
कर्म (कर्म / Object)
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
रावणस्यof Ravana
रावणस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी / Possessor)
TypeNoun
Rootरावण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध/Genitive), एकवचन
दुरात्मनःevil-minded
दुरात्मनः:
विशेषण (षष्ठी-विशेषण / Qualifier in genitive)
TypeAdjective
Rootदुरात्मन् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (दुरः आत्मा यस्य/दुरात्मा), पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; रावणस्य विशेषणम्
विसृजन्releasing, discharging
विसृजन्:
कर्ता (कर्ता / Subject-participle, ‘while releasing’)
TypeVerb
Rootवि-सृज् (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि
एवindeed, just
एव:
सम्बन्ध (निपात / Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle/emphasis)
बाण-ओघान्streams of arrows
बाण-ओघान्:
कर्म (कर्म / Object of ‘releasing’)
TypeNoun
Rootबाण (प्रातिपदिक) + ओघ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (बाणानाम् ओघः), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
सुषेणम्to Sushena
सुषेणम्:
सम्प्रदान (सम्प्रदानम् / Recipient, addressee)
TypeNoun
Rootसुषेण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
इदम्this
इदम्:
कर्म (कर्म / Object of speech)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
अब्रवीत्said, spoke
अब्रवीत्:
क्रिया (मुख्यक्रिया / Main verb)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुष, एकवचन

Seeing Lakshmana struck by exceedingly mighty, evil minded Ravana's javelin and soaked in blood Rama giving intense fight by discharging arrows also spoke as follows to Sushena.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
R
Rāvaṇa
Ś
śakti (javelin)
S
Suṣeṇa
B
bāṇa (arrows)

FAQs

Steadfast duty amid personal anguish: Rama continues the necessary battle even while confronting unbearable grief, showing responsibility to the larger cause of righteousness.

Lakṣmaṇa is struck by Rāvaṇa’s śakti; Rama keeps fighting while turning to Suṣeṇa, the healer, for urgent counsel.

Composure under crisis—Rama’s capacity to act for dharma even when emotionally shaken.