Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 9, Shloka 28

पुष्पकविमानवर्णनम्

Description of the Pushpaka Vimana and Ravana’s Inner Palace

Devanagari script

धूम्रामगरुधूपेन विमलां हंसपाण्डुराम्।चित्रां पुष्पोपहारेण कल्माषीमिव सुप्रभाम्।।5.9.28।।

Transliteration

dhūmrām agarudhūpena vimalāṃ haṃsapāṇḍurām |

citrāṃ puṣpopahāreṇa kalmāṣīm iva suprabhām ||5.9.28||

Translation

Berasap oleh dupa agaru, namun tetap suci, putih laksana angsa; beraneka warna oleh persembahan bunga, ia bersinar cemerlang—bagaikan Kalmāṣī, lembu suci pengabul hajat yang termasyhur.

Word by Word

• धूम्राम्: smoky
• धूम्राम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: धूम्र (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (शालाम्)

• अगुरु-धूपेन: by agaru-incense
• अगुरु-धूपेन: Karaṇa (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: अगुरु (प्रातिपदिक) + धूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; तत्पुरुषः (अगुरोः धूपः)

• विमलाम्: spotless, pure
• विमलाम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: विमल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (शालाम्)

• हंस-पाण्डुराम्: swan-white
• हंस-पाण्डुराम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: हंस (प्रातिपदिक) + पाण्डुर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (शालाम्); तत्पुरुषः (हंसवत् पाण्डुरा)

• चित्राम्: variegated, colorful
• चित्राम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: चित्र (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (शालाम्)

• पुष्प-उपहारॆण: by offerings of flowers
• पुष्प-उपहारॆण: Karaṇa (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: पुष्प (प्रातिपदिक) + उपहार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; तत्पुरुषः (पुष्पाणाम् उपहारः)

• कल्माषीम्: Kalmashi (the wish-fulfilling cow)
• कल्माषीम्: Upamāna (उपमान)
• Type: Noun
• Root: कल्माषी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपमानम्

• इव: like
• इव: Upamā (उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमावाचक-अव्यय

• सु-प्रभाम्: very radiant
• सु-प्रभाम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: सु (अव्यय) + प्रभा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (शालाम्); तत्पुरुषः (सु + प्रभा: अतिशयेन प्रभा यस्याः)

Context

It was smoky with fumes of agaru incence though spotless like a swan. It was colourful and radiant like Kamadhenu, the wish-fulfilling cow, because of the offering of flowers.

Characters & Entities

• Hanumān
• Agaru (incense)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Outer signs of purity (white, fragrant, flower-offerings) do not guarantee inner righteousness; Satya requires seeing beyond ritualized beauty to ethical truth.

What is the narrative situation?

Hanumān observes the atmosphere of the chamber—incense smoke, whiteness, and floral decoration.

Which character virtue is emphasized?

Vigilance—maintaining alertness and not being misled by pleasing sensory cues.