Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 51, Shloka 44

हनूमदुपदेशः रावणस्य च कोपः

Hanuman’s Counsel to Ravana and Ravana’s Wrath

Devanagari script

देवाश्च दैत्याश्च निशाचरेन्द्र गन्धर्वविद्याधरनागयक्षाः।रामस्य लोकत्रयनायकस्य स्थातुं न शक्तास्समरेषु सर्वे।।।।

Transliteration

devāś ca daityāś ca niśācarendra gandharva-vidyādhara-nāga-yakṣāḥ |

rāmasya lokatraya-nāyakasya sthātuṃ na śaktāḥ samareṣu sarve ||

Translation

Wahai raja para pengembara malam, bahkan para deva dan daitya—gandharva, vidyādhara, nāga dan yakṣa—tiada seorang pun mampu berdiri teguh dalam peperangan melawan Rāma, pemimpin tiga alam.

Word by Word

• देवाः: the gods (devas)
• देवाः: कर्ता (Agent/Subject)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः (Nominative); बहुवचनम् (Plural)

• च: and
• च: समुच्चय (Coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction: "and")

• दैत्याः: the daityas (demons)
• दैत्याः: कर्ता (Agent/Subject)
• Type: Noun
• Root: दैत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः (Nominative); बहुवचनम् (Plural)

• च: and
• च: समुच्चय (Coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction: "and")

• निशाचरेन्द्र: O king of night-rangers (demons)
• निशाचरेन्द्र: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: निशाचर + इन्द्र (प्रातिपदिके; समासः)
• Form: पुंलिङ्गः; सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative); एकवचनम् (Singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (निशाचराणाम् इन्द्रः)

• गन्धर्वविद्याधरनागयक्षाः: gandharvas, vidyādharas, nāgas, and yakṣas
• गन्धर्वविद्याधरनागयक्षाः: कर्ता (Agent/Subject)
• Type: Noun
• Root: गन्धर्व + विद्याधर + नाग + यक्ष (प्रातिपदिके; समासः)
• Form: पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः (Nominative); बहुवचनम् (Plural); इतरेतर-द्वन्द्वः (गन्धर्वाश्च विद्याधराश्च नागाश्च यक्षाश्च)

• रामस्य: of Rāma
• रामस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; षष्ठी-विभक्तिः (Genitive); एकवचनम् (Singular)

• लोकत्रयनायकस्य: of the leader/lord of the three worlds
• लोकत्रयनायकस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: लोक + त्रय + नायक (प्रातिपदिके; समासः)
• Form: पुंलिङ्गः; षष्ठी-विभक्तिः (Genitive); एकवचनम् (Singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (लोकत्रयस्य नायकः)

• स्थातुम्: to stand (against), to face
• स्थातुम्: प्रयोजन/अनन्तरक्रिया (Infinitival complement)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + तुमुन् (कृत्-प्रत्यय)
• Form: तुमुनन्तम् (Infinitive); धातुः: √स्था (भ्वादिः); अर्थः: स्थितुं/प्रतिष्ठातुम् (to stand/face)

• न: not
• न: निषेध (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (particle of negation)

• शक्ताः: able, capable
• शक्ताः: कर्तृ-विशेषण (Predicate adjective of the subject)
• Type: Adjective
• Root: शक्त (प्रातिपदिक; √शक्-धातोः क्त-प्रत्ययान्तः)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त-विशेषणम् (past passive participle used adjectivally); पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः (Nominative); बहुवचनम् (Plural)

• समरेषु: in battles, in war
• समरेषु: अधिकरण (Locative: place/occasion)
• Type: Noun
• Root: समर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; सप्तमी-विभक्तिः (Locative); बहुवचनम् (Plural)

• सर्वे: all
• सर्वे: कर्तृ-विशेषण (Qualifier of the subject)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः (Nominative); बहुवचनम् (Plural)

Context

"O king of demons, even devas, daityas, gandharvas, vidyadharas, nagas, and yakshas are incompetent to face Rama the lord of the three worlds in wars.

Characters & Entities

• Rāma
• Rāvaṇa
• Devas
• Daityas
• Gandharvas
• Vidyādharas
• Nāgas
• Yakṣas

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

True power is aligned with cosmic order: dharma has universal backing, so collective might without righteousness cannot prevail.

What is the narrative situation?

Hanumān addresses Rāvaṇa as ‘niśācarendra’ and asserts that even celestial and semi-divine races cannot face Rāma in war.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s world-protecting leadership (lokatraya-nāyaka), implying responsibility to restore dharma by confronting wrongdoing.