Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 51, Shloka 17

हनूमदुपदेशः रावणस्य च कोपः

Hanuman’s Counsel to Ravana and Ravana’s Wrath

भ्रमता च मया दृष्टा गृहे ते जनकात्मजा।।5.51.16।।तद्भवान् दृष्टधर्मार्थस्तपःकृतपरिग्रहः।परदारान् महाप्राज्ञ नोपरोद्धुं त्वमर्हसि।।5.51.17।।

bhramatā ca mayā dṛṣṭā gṛhe te janakātmajā | tad bhavān dṛṣṭadharmārthas tapaḥkṛtaparigrahaḥ | paradārān mahāprājña noparoddhuṃ tvam arhasi ||

Ketika aku mengembara, aku melihat puteri Janaka di rumahmu. Oleh sebab tuan mengetahui Dharma dan Artha serta diperkukuh oleh tapa, wahai yang bijaksana, janganlah menahan atau menculik isteri orang lain.

तत्therefore/so
तत्:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावार्थे नपुंसक-प्रथमा/द्वितीया-एकवचनरूपम्; here = 'therefore/so' (discourse particle)
भवान्you (sir)
भवान्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; honorific 'you'
दृष्टधर्मार्थःknower of dharma and artha
दृष्टधर्मार्थः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदृष्ट (दृश्-क्त, कृदन्त) + धर्म (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formसमासः: (धर्मार्थौ) इति द्वन्द्व-समाहार/इतरेतरयोग-आधारः, तयोः 'दृष्ट' इति कर्मधारय/तत्पुरुष-सम्बन्धेन; बहिर्गत-रूपम् पुंलिङ्ग प्रथमा-एकवचन; meaning: 'one who has understood dharma and artha'
तपःकृतपरिग्रहःwhose merit is gained by austerity
तपःकृतपरिग्रहः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतपस् (प्रातिपदिक) + कृत (कृ-क्त, कृदन्त) + परिग्रह (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः: तपसा कृतः परिग्रहः यस्य; पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; 'having acquisitions earned by austerity'
परदारान्another man's wives
परदारान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपर (प्रातिपदिक) + दार (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय/तत्पुरुषः: परस्य दाराः; पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन
महाप्राज्ञO very wise one
महाप्राज्ञ:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहा (उपसर्ग/पूर्वपद) + प्राज्ञ (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयः; पुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative/सम्बोधन), एकवचन
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
उपरोद्धुम्to abduct/hold back
उपरोद्धुम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootउप-रुध् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), 'to obstruct/abduct/confine'
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
अर्हसिought/are fit
अर्हसि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअर्ह् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन

"While I was roaming I saw Janaka's daughter Sita at your house.You are a knower of the truth of righteousness. You are very wise and carrried out great austerities. It does not behove you to abduct another man's wife.

S
Sītā (Janakātmajā)
J
Janaka

FAQs

A ruler’s true dignity is shown by restraint; wisdom and tapas are contradicted by violating another’s marriage.

This verse repeats the prior admonition (a recensional duplication), reinforcing Hanumān’s moral warning to Rāvaṇa.

Persistence in satya-upadeśa—reiterating truth for the listener’s welfare.