Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 3, Shloka 35

लङ्काप्रवेशः

Hanuman Enters Lanka and Encounters Laṅkā-devatā

Devanagari script

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा लङ्का सा कामरूपिणी।भूय एव पुनर्वाक्यं बभाषे परुषाक्षरम्।।।।

Transliteration

tasya tad-vacanaṃ śrutvā laṅkā sā kāma-rūpiṇī | bhūya eva punar-vākyaṃ babhāṣe paruṣākṣaram ||

Translation

Mendengar kata-katanya, Laṅkā—yang mampu berubah rupa sesuka hati—berkata lagi, namun kali ini tutur katanya keras dan kasar nadanya.

Word by Word

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), एकवचनम्

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्; वचनम् इति विशेषणम्

• वचनम्: speech/words
• वचनम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्तम् (absolutive/gerund), पूर्वकालः (having heard)

• लङ्का: Lanka (the guardian spirit)
• लङ्का: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: लङ्का (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्

• सा: she
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्; लङ्का इत्यस्य पुनरुक्त-सर्वनाम (apposition)

• कामरूपिणी: able to assume forms at will
• कामरूपिणी: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: काम + रूपिन् (प्रातिपदिक; components: काम + रूपिन्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (kāmasya rūpam asyāḥ) / अर्थतः ‘इच्छानुसार-रूपधारिणी’

• भूयः: again/more
• भूयः: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस् (अव्ययवत्)
• Form: अव्ययम् (indeclinable adverb); पुनरर्थे/अधिक्ये (again/more)

• एव: indeed
• एव: Nipata (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-निपातः (emphatic particle)

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (indeclinable adverb)

• वाक्यम्: a statement
• वाक्यम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्

• बभाषे: spoke
• बभाषे: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: भाष् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• परुषाक्षरम्: in harsh words
• परुषाक्षरम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परुष + अक्षर (प्रातिपदिक; components: परुष + अक्षर)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्; वाक्यम् इति विशेषणम्; कर्मधारयः (harsh-letters = harsh words)

Context

On hearing Hanuman, the ogress of Lanka, who could assume any form, replied in harsh words:

Characters & Entities

• Laṅkā
• Hanumān

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse contrasts disciplined speech with harsh speech; dharma emphasizes measured, truthful, and non-injurious language even amid confrontation.

What is the narrative situation?

Laṅkā-devatā responds to Hanumān’s stated intent and escalates the exchange by speaking harshly.

Which character virtue is emphasized?

By implication, Hanumān’s composure is tested; the scene highlights the need for restraint when met with verbal aggression.