Previous Verse

Shloka 15

संपाति

उपदेशः / Sampati Instructed and the Search Mission Foretold

इच्छाम्यहमपिद्रष्टुं भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।नेच्छेचिरं धारयुतुं प्राणां स्त्यक्ष्ये कलेबरं।महर्षि स्त्वब्रवीदेवं दृष्टतत्वार्थदर्शनः।।4.62.15।।

icchāmy aham api draṣṭuṃ bhrātarau rāma-lakṣmaṇau | necche ciraṃ dhārayituṃ prāṇān tyakṣye kalevaram | maharṣis tv abravīd evaṃ dṛṣṭa-tattvārtha-darśanaḥ ||

Aku juga ingin menatap dua bersaudara Rāma dan Lakṣmaṇa. Namun aku tidak mahu menanggung hayat ini terlalu lama; aku akan melepaskan jasad ini.” Demikianlah ujar Mahārṣi itu, seorang pelihat yang telah menyaksikan hakikat kebenaran.

इच्छामिI wish
इच्छामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootइष्/इच्छ् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद; उत्तमपुरुष (1st), एकवचन
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st), एकवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (also)
द्रष्टुम्to see
द्रष्टुम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formतुमुन् (infinitive), अव्ययभाव; ‘to see’
भ्रातरौthe two brothers
भ्रातरौ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभ्रातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), द्विवचन
राम-लक्ष्मणौRāma and Lakṣmaṇa
राम-लक्ष्मणौ:
Apposition (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक) + लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्व
not
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध
इच्छेI desire
इच्छे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootइष्/इच्छ् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद; उत्तमपुरुष (1st), एकवचन
चिरम्for long
चिरम्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootचिरम् (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (for long)
धारयितुम्to sustain
धारयितुम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootधृ (धातु)
Formणिच्-प्रत्यय (causative stem धारय-) + तुमुन् (infinitive); ‘to sustain/hold’
प्राणान्life-breaths
प्राणान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन
त्यक्ष्येI will abandon
त्यक्ष्ये:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु)
Formलृट् (Simple Future), परस्मैपद; उत्तमपुरुष (1st), एकवचन
कलेबरम्body
कलेबरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकलेबर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
महर्षिःgreat sage
महर्षिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहर्षि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तुthen/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
एवम्thus
एवम्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (thus)
दृष्ट-तत्त्व-अर्थ-दर्शनःone who has seen the truth and its meaning
दृष्ट-तत्त्व-अर्थ-दर्शनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक) + तत्त्व (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक) + दर्शन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहि (यस्य तत्त्वार्थयोः दर्शनं दृष्टं सः)

'Knowing that Vaidehi is not eating food(given by Ravana) Indra,the ruler of gods, will offer nectar-like food rare even for gods.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
S
Sampāti
M
Mahārṣi

FAQs

Dharma is truthful clarity about life’s impermanence: the sage aligns speech and action with satya, choosing timely renunciation rather than attachment.

After outlining the larger mission, the sage expresses a final wish to see Rāma and Lakṣmaṇa but declares he will not prolong life and will soon abandon the body.

Vairāgya (detachment) grounded in wisdom: a realized seer meets death without fear, holding to truth.