Previous Verse
Next Verse

Shloka 50

पूर्वदिशि सीतामार्गण-नियोगः

Deployment to the Eastern Quarter for the Search of Sita

तत्र चन्द्रप्रतीकाशं पन्नगं धरणीधरम्।।4.40.50।।पद्मपत्रविशालाक्षं ततो द्रक्ष्यथ वानराः।आसीनं पर्वतस्याग्रे सर्वभूतनमस्कृतम्।।4.40.51।।सहस्रशिरसं देवमनन्तं नीलवाससम्।

tatra candrapratīkāśaṃ pannagaṃ dharaṇīdharam | padmapatraviśālākṣaṃ tato drakṣyatha vānarāḥ | āsīnaṃ parvatasyāgre sarvabhūtanamaskṛtam || sahasraśirasaṃ devam anantaṃ nīlavāsasam ||

Di sana, wahai para vanara, kamu akan menyaksikan Ananta—Ular Ilahi berkepala seribu, bercahaya laksana bulan, berselimut biru, bermata luas seperti kelopak teratai—bersemayam di puncak gunung, memikul beban bumi, dihormati dan disembah oleh segala makhluk.

तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
चन्द्रप्रतीकाशम्moon-bright
चन्द्रप्रतीकाशम्:
कर्म (Karma/object qualifier)
TypeAdjective
Rootचन्द्र-प्रतीकाश (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (उपमान-तत्पुरुष: चन्द्रवत् प्रतीकाशः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
पन्नगम्serpent
पन्नगम्:
कर्म (Karma/object)
TypeNoun
Rootपन्नग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
धरणीधरम्earth-bearer
धरणीधरम्:
कर्म (Karma/object)
TypeNoun
Rootधरणी-धर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (कर्मधारय/उपपद: धरणीं धरति इति); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
पद्मपत्रविशालाक्षम्having large lotus-petal-like eyes
पद्मपत्रविशालाक्षम्:
कर्म (Karma/object qualifier)
TypeAdjective
Rootपद्मपत्र-विशाल-अक्षि (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि (पद्मपत्रवत् विशालानि अक्षी यस्य); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
ततःthen
ततः:
क्रम (sequence marker)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) क्रम/अपादानार्थ—‘then/from there’
द्रक्ष्यथyou will see
द्रक्ष्यथ:
क्रिया (verbal predicate)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलृट् (भविष्यत्/Future), मध्यमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम
वानराःO monkeys
वानराः:
सम्बोधन (Address/vocative)
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बोधनार्थे प्रयुक्तम् (vocative sense though form = nom pl)
आसीनम्seated
आसीनम्:
कर्म (Karma/object qualifier)
TypeAdjective
Rootआस् (धातु)
Formआस्-धातोः क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP) ‘seated’; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
पर्वतस्यof the mountain
पर्वतस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (gen sg)
अग्रेon the summit/front
अग्रे:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootअग्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (loc sg)
सर्वभूतनमस्कृतम्revered by all beings
सर्वभूतनमस्कृतम्:
कर्म (Karma/object qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व-भूत-नमस्कृत (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (तृतीया-तत्पुरुष: सर्वैः भूतैः नमस्कृतम्); नमस्+कृ (धातु) क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
सहस्रशिरसम्thousand-headed
सहस्रशिरसम्:
कर्म (Karma/object qualifier)
TypeAdjective
Rootसहस्र-शिरस् (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि (सहस्रं शिरांसि यस्य); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
देवम्the god
देवम्:
कर्म (Karma/object)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अनन्तम्Ananta
अनन्तम्:
कर्म (Karma/object apposition)
TypeNoun
Rootअनन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेष्य (proper name)
नीलवाससम्clad in blue garments
नीलवाससम्:
कर्म (Karma/object qualifier)
TypeAdjective
Rootनील-वासस् (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि (नीलं वासः यस्य); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

'O monkeys! on top of the mountain you will see Ananta, a thousand-hooded serpent seated, as bright as the Moon, robed in blue, with large eyes like lotus petals bearing the load of the earth, and revered by all beings.

A
Ananta (Śeṣa)

FAQs

Dharma is upheld by cosmic responsibility: Ananta symbolizes steadfast support of the world-order, reminding seekers that righteous missions align with a larger moral cosmos.

Sugriva describes sacred landmarks the vanaras may encounter while traveling, including the vision of Ananta on a mountain peak.

Reverence and humility—recognizing and honoring beings associated with sustaining the world.