Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

लक्ष्मणक्रोधः सुग्रीवप्रबोधनं च

Lakshmana’s Wrath and the Summoning of Sugriva

ततस्सचिवसन्दिष्टा हरयो रोमहर्षणाः।गिरिकुञ्जर मेघाभा नगर्या निर्ययुस्तदा।।।।

tatas sacivasandiṣṭā harayo romaharṣaṇāḥ | girikuñjara-meghābhā nagaryā niryayus tadā ||

Lalu, atas perintah para menteri, para kera—menggetarkan bulu roma, rupanya laksana gunung, gajah dan awan ribut—keluar berbondong-bondong dari kota pada waktu itu.

tatasthen/thereupon
tatas:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable adverb): ‘thereupon/then’
saciva-sandiṣṭāḥordered by the ministers
saciva-sandiṣṭāḥ:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootsaciva (प्रातिपदिक) + sandiṣṭa (कृदन्त; √diś (धातु) + sam- उपसर्ग, क्त)
Formविशेषण; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) ‘commanded/ordered’; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (sacivaiḥ/ sacivānām sandiṣṭāḥ = ordered by ministers)
harayaḥthe monkeys
harayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothari (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
roma-harṣaṇāḥcausing horripilation
roma-harṣaṇāḥ:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootroma (प्रातिपदिक) + harṣaṇa (प्रातिपदिक)
Formविशेषण; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (romāṇāṃ harṣaṇāḥ = causing horripilation)
giri-kuñjara-megha-ābhāḥhaving the look of mountains, elephants, and clouds
giri-kuñjara-megha-ābhāḥ:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootgiri (प्रातिपदिक) + kuñjara (प्रातिपदिक) + megha (प्रातिपदिक) + ābhā (प्रातिपदिक)
Formविशेषण; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; समासः बहुपद-तत्पुरुषः (giri/kuñjara/megha-sadṛśa-ābhāḥ = having appearance like mountains, elephants, clouds)
nagaryāḥfrom the city
nagaryāḥ:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootnagarī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन (Vedic/epic usage: ‘from the city’; classical: nagaryāḥ can also be genitive)
niryayuḥwent out / departed
niryayuḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√yā (धातु) + nis- उपसर्ग
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन
tadāthen, at that time
tadā:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable adverb): ‘at that time/then’

Commanded by the ministers, the monkeys who looked like fierce mountains, elephants and clouds that caused horripilation, left the place at once.

K
Kishkindhā (city)
M
Ministers (saciva)
M
Monkeys (harayaḥ)

FAQs

Institutional duty: when leadership falters, responsible ministers act to protect the realm and respond to urgent threats.

Ministers mobilize monkey forces as Lakṣmaṇa approaches in anger, prompting immediate defensive readiness.

Discipline and responsiveness in governance—swift collective action under ministerial command.