Shloka 26

वालिवधोत्तरशोकः

Sugriva’s Remorse and Tara’s Lament after Vali’s Death

Devanagari script

तां चारुनेत्रां कपिसिंहनाथांपतिं समाश्लिष्य तदा शयानाम्।उत्थापयामासुरदीनसत्त्वांमन्त्रिप्रधानाः कपिवीरपत्नीम्।।

Transliteration

tāṁ cārunetrāṁ kapisiṁhanāthāṁ patiṁ samāśliṣya tadā śayānām |

utthāpayāmāsur adīnasattvāṁ mantripradhānāḥ kapivīrapatnīm ||

Translation

Kemudian para menteri utama mengangkat Tārā yang mulia—bermata indah, isteri pahlawan vānara—yang terbaring memeluk suaminya, sang “singa di antara kera”.

Word by Word

• ताम्: her
• ताम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• चारुनेत्राम्: beautiful-eyed
• चारुनेत्राम्: कर्म-विशेषण (Qualifier of ‘ताम्’)
• Type: Adjective
• Root: चारु (प्रातिपदिक) + नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (Descriptive): चारु नेत्रे यस्याः; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• कपिसिंहनाथाम्: whose lord was the lion among monkeys
• कपिसिंहनाथाम्: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: कपि (प्रातिपदिक) + सिंह (प्रातिपदिक) + नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: कपिसिंहस्य नाथः (lord who is a lion among monkeys) यस्याः; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• पतिम्: husband
• पतिम्: कर्म (Karma/Object of ‘समाश्लिष्य’)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• समाश्लिष्य: having embraced
• समाश्लिष्य: पूर्वक्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-श्लिष् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive); पूर्वकाल (having embraced)

• तदा: then
• तदा: कालाधिकरण (Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (temporal adverb)

• शयानाम्: lying down
• शयानाम्: कर्म-विशेषण (Qualifier of ‘ताम्’)
• Type: Adjective
• Root: शी (धातु) + शानच् (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (Present participle, Ātmanepada); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उत्थापयामासुः: made (her) rise, lifted up
• उत्थापयामासुः: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: उत्-स्था (धातु) + णिच् (causative)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, बहुवचन; णिजन्त (Causative)

• अदीनसत्त्वाम्: of undepressed/noble spirit
• अदीनसत्त्वाम्: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: अदीन (प्रातिपदिक) + सत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास: अदीनं सत्त्वं यस्याः; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• मन्त्रिप्रधानाः: chief ministers
• मन्त्रिप्रधानाः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: मन्त्रिन् (प्रातिपदिक) + प्रधान (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास: मन्त्रिणां प्रधानाः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• कपिवीरपत्नीम्: wife of the heroic monkey
• कपिवीरपत्नीम्: कर्म (Apposition to ‘ताम्’)
• Type: Noun
• Root: कपि (प्रातिपदिक) + वीर (प्रातिपदिक) + पत्नी (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: कपिवीरस्य पत्नी; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Context

The foremost ministers of Vali lifted up the beautiful-eyed, noble Tara, wife of the monkey hero clinging to the body of her husband, a lion among monkeys.

Characters & Entities

• Tārā
• Vāli (implied as husband, “lion among monkeys”)
• Vānara ministers

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Communal duty in adversity: attendants and ministers uphold dharma by supporting the bereaved and restoring order amid grief.

What is the narrative situation?

Tārā clings to Vāli’s body in mourning; the ministers intervene to lift her up.

Which character virtue is emphasized?

Service and steadiness—ministers act with responsibility, helping the queen in crisis.