Shloka 21

पम्पा

तीर-वर्णनम् / Rama’s Lament at Pampa and the Approach to Rishyamuka

Devanagari script

सुपुष्पितांस्तु पश्येमान्कर्णिकारांत्समन्ततः।हाटकप्रतिसञ्छन्नान्नरान्पीताम्बरानिव।।।।

Transliteration

supuṣpitāṃs tu paśyēmān karṇikārān samantataḥ | hāṭakapratisañchannān narān pītāmbarān iva ||

Translation

Lihatlah pohon-pohon karṇikāra ini, berbunga lebat di segenap arah—bagaikan insan berselimut pakaian kuning, dihiasi perhiasan emas.

Word by Word

• सुपुष्पितान्: well-blossomed
• सुपुष्पितान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सु+पुष्पित (प्रातिपदिक; क्त/निष्ठा from पुष्प्/पुष्प)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त; विशेषणम् (qualifies कर्णिकारान्)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपातः (particle; contrast/emphasis)

• पश्य: see
• पश्य: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative), मध्यम-पुरुषः (2nd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• एतान्: these
• एतान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; सर्वनाम (demonstrative)

• कर्णिकारान्: karnikāra trees
• कर्णिकारान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कर्णिकार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; वृक्ष-नाम (Karnikāra trees)

• समन्ततः: all around
• समन्ततः: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: समन्ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (adverb of place)

• हाटक-प्रतिसञ्छन्नान्: as if covered with gold
• हाटक-प्रतिसञ्छन्नान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: हाटक (प्रातिपदिक) + प्रतिसञ्छन्न (क्त-कृदन्त, प्रति+सम्+छद्)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; तत्पुरुषः: हाटकेन प्रतिसञ्छन्नान् (as if covered/adorned with gold); विशेषणम् (qualifies कर्णिकारान् via उपमा)

• नरान्: men
• नरान्: Upamana (उपमान)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; उपमान (standard of comparison)

• पीत-अम्बरान्: wearing yellow garments
• पीत-अम्बरान्: Upamana (उपमान)
• Type: Adjective
• Root: पीत (प्रातिपदिक/क्त from पा 'to drink' used as color adj.) + अम्बर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; कर्मधारयः: पीतम् अम्बरम् येषाम्; विशेषणम् (qualifies नरान्)

• इव: like
• इव: Sambandha (सम्बन्ध/उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्ययम्

Context

'See these Karnikaras in full bloom all over, looking like people clad in yellow silk adorned with golden ornaments.

Characters & Entities

• Saumitri (Lakshmana)
• karṇikāra (tree)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse encourages truthful seeing (satya-darśana): appreciating beauty without attachment. Dharma refines perception—one can admire splendor while remaining committed to righteous objectives.

What is the narrative situation?

Rama draws Lakshmana’s attention to karṇikāra trees in bloom, using a human simile to convey their color and brilliance.

Which character virtue is emphasized?

Teaching through observation: Rama shares perception with his companion, strengthening shared attentiveness and resolve.