Valmiki Ramayana 1.45.33 — Bala Kanda, Sarga 45, Shloka 33

विशालानगरीप्रवेशः

Entry toward Viśālā and the Indra–Kṣīrodamathana Legend

Devanagari script

षष्टि: कोट्योऽभवंस्तासाम् अप्सराणां सुवर्चसाम्।असङ्ख्येयास्तु काकुत्स्थ यास्तासां परिचारिका:।।।।

Transliteration

ṣaṣṭiḥ koṭyo 'bhavaṃs tāsām apsarāṇāṃ suvarcasām |

asaṅkhyeyās tu kākutstha yās tāsāṃ paricārikāḥ ||

Translation

Wahai Kakutstha, enam puluh koti Apsarā yang bercahaya gemilang telah muncul; dan tidak terbilang pula para dayang pengiring mereka.

Word by Word

• षष्टिः: sixty
• षष्टिः: Visheshya-sankhya (विशेष्यसंख्या/Number)
• Type: Noun
• Root: षष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संख्यावाचक (numeral)

• कोट्यः: crores
• कोट्यः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: कोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• अभवन्: came to be; were produced
• अभवन्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपदम्

• तासाम्: of those
• तासाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), बहुवचन

• अप्सराणाम्: of the apsarases
• अप्सराणाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अप्सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• सुवर्चसाम्: of the radiant (ones)
• सुवर्चसाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु-वर्चस् (प्रातिपदिक; components: सु + वर्चस्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; अप्सराणाम् इति विशेषणम्

• असङ्ख्येयाः: countless
• असङ्ख्येयाः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ-सङ्ख्येय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; परिचारिकाः इति विशेषणम्

• तु: and/but
• तु: Vakya-sambandha (वाक्यसम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle), विशेषार्थे/विरोधे

• काकुत्स्थ: O Kakutstha
• काकुत्स्थ: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: काकुत्स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• याः: who/which
• याः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: यद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बन्धवाचक (relative pronoun)

• तासाम्: of them
• तासाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• परिचारिकाः: attendants
• परिचारिकाः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: परिचारिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Context

O Kakutstha! there appeared sixty crore highly lustrous apsarasas. Their attendants were countless in number.

Characters & Entities

• Rāma (Kakutstha)
• Apsarases

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes humility before the vastness of creation: the immense numbers highlight that the cosmos exceeds personal possession or control.

What is the narrative situation?

Viśvāmitra continues describing the outcomes of the churning, emphasizing the enormous multitude of apsarases and their attendants.

Which character virtue is emphasized?

Receptive humility in the listener (Rāma) and the narrator’s precision in recounting traditional cosmological lore.