पम्पादर्शनम्
Vision of Lake Pampā and the Turn toward Sugrīva
अरविन्दोत्पलवतीं पद्मसौगन्धिकायुताम्।।3.75.14।।पुष्पिताम्रवणोपेतां बर्हिणोद्घुष्टनादिताम्।तिलकैर्बीजपूरैश्च धवैश्शुक्लद्रुमैस्तथा।।3.75.15।।पुष्पितैः करवीरैश्च पुन्नागैश्च सुपुष्पितैः।मालतीकुन्दगुल्मैश्च भाण्डीरैर्निचुलैस्तथा।।3.75.16।।अशोकैस्सप्तपर्णैश्च केतकैरतिमुक्तकैः।अन्यैश्च विविधैर्वृक्षैः प्रमदामिव भूषिताम्।।3.75.17।।समीक्षमाणौ पुषपाढ्यं सर्वतो विपुलद्रुमम्।कोयष्टिकैश्चार्जुनकैश्शतपत्रैश्च कीरकैः।।3.75.18।।एतैश्चान्यैश्च विहगैर्नादितं तु वनं महत्।ततो जग्मतुरव्यग्रौ राघवौ सुसमाहितौ।।3.75.19।।तद्वनं चैव सरसः पश्यन्तै शकुनैर्युतम्।
aravindotpalavatīṃ padmasaugandhikāyutām || 3.75.14 ||
puṣpitāmravaṇopetāṃ barhiṇodghuṣṭanāditām |
tilakair bījapūraiś ca dhavaiḥ śukladrumais tathā || 3.75.15 ||
puṣpitaiḥ karavīraiś ca punnāgaiś ca supuṣpitaiḥ |
mālatīkundagulmaiś ca bhāṇḍīrair niculais tathā || 3.75.16 ||
aśokaiḥ saptaparṇaiś ca ketakair atimuktakaiḥ |
anyaiś ca vividhair vṛkṣaiḥ pramadām iva bhūṣitām || 3.75.17 ||
samīkṣamāṇau puṣpāḍhyaṃ sarvato vipuladrumam |
koyaṣṭikaiś cārjunakaiḥ śatapatraiś ca kīrakaiḥ || 3.75.18 ||
etaiś cānyaiś ca vihagair nāditaṃ tu vanaṃ mahat |
tato jagmatur avyagrau rāghavau susamāhitau || 3.75.19 ||
tad vanaṃ caiva sarasaḥ paśyantau śakunair yutam |
Mereka memandang tasik itu beserta rimba di sekelilingnya: penuh teratai dan lili air, diselubungi harum bunga padma; dihiasi rimbunan mangga yang sedang berbunga, bergema dengan pekikan merak. Ia dipermuliakan oleh pohon tilaka, bījapūra (sitron), dhava serta pepohon berkulit pucat; oleh karavīra yang mekar dan punnāga yang sarat bunga; oleh belukar mālatī dan kunda, juga bhāṇḍīra dan nicula; oleh aśoka, saptaparṇa, ketaka, atimukta dan pelbagai pohon lain—bagaikan seorang wanita yang berhias indah. Ketika kedua-dua Rāghava menatap hutan yang sarat bunga itu, luas dengan pepohon besar, bergema oleh kicau burung-burung seperti śatapatra dan kīraka (nuri), mereka pun melangkah lagi dengan tenang dan terkawal, sambil terus memerhati rimba tepi tasik yang dipenuhi unggas.
Rama reached the Matanga lake which he could see from a distance and bathed in it.
Dharma is shown as mental steadiness: even amid sensory beauty and wilderness sounds, the righteous remain composed and continue their duty-driven path.
Rāma and Lakṣmaṇa traverse the Pampā lakeside forest; the poet elaborates the flora and fauna to set the sacred, serene stage for upcoming encounters.
Self-control and equanimity—‘avyagra’ and ‘susamāhita’ portray the brothers as unshaken, focused, and ethically grounded.